Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών English version
 ’ρθρα - Μελέτες 
 
 

Παπακυριάκος Κυριάκος
"ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ"

Ημερομηνία δημοσίευσης: Πέμπτη, 8 Ιουλίου 2004

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ Η ΙΔΡΥΣΗ ΕΦΟΡΕΙΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΙΣ ΣΕΡΡΕΣ

1. Η αξία των αρχαιοτήτων για την ιστορία ενός τόπου.

Η ζωντανή ιστορία μιας πόλεως είναι κυρίως τα αρχαιολογικά αυτής μνημεία, τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι ενεπίγραφες πλάκες, τα νομίσματα, τα έργα τέχνης της κάθε εποχής που διατηρήθηκαν ή ήλθαν στην επιφάνεια από τυχαίες συμπτώσεις και συστηματικές αρχαιολογικές ανασκαφές. Αυτά επαληθεύουν τις γραπτές πληροφορίες των αρχαίων ιστορικών, της ιστορίας ενός τόπου. Αυτά είναι τα αναμφισβήτητα ιστορικά ντοκουμέντα που ανατρέπουν κάθε ιστορική πλαστογραφία, κάθε ψεύδος, κάθε διαστροφή της ιστορικής αλήθειας. Τις αρχαιότητές μας προσπαθούν με κάθε τρόπο να σφετερισθούν οι ξένοι λαοί για να προβάλλουν τον πολιτισμό τους και την ιστορία τους. Επισκεπτόμενοι τα αρχαιολογικά μουσεία των γειτονικών λαών μας βλέπουμε ότι τα περισσότερα αρχαιολογικά ευρήματα των είναι Ελληνικά και προσπαθούν με κάθε παραποίηση της ιστορικής αλήθειας κατά το δυνατόν να τα οικειοποιηθούν. Η βαθμίδα του πολιτισμού και το ιστορικό μεγαλείο κάθε πόλεως και νομού διαπιστώνεται από τα αρχαιολογικά ευρήματα και τα διάφορα ντοκουμέντα που έχουν να εκθέσουν στα μουσεία των.

Η πόλη και η περιοχή των Σερρών, λόγω της γεωγραφικής της θέσεώς και των πολλών άλλων πλεονεκτημάτων της, υπήρξε από αρχαιοτάτων χρόνων η κοιτίδα του πολιτισμού και το μήλο της έριδος πολλών λαών. Υπέστη πολλές επιδρομές λαών, πολλές, λεηλασίες, πυρπολήσεις και καταστροφές των αρχαιολογικών μνημείων της. Στους περισσοτέρους αρχαίους οικισμούς της περιοχής αυτής βρίσκονται πολλά αρχαιολογικά τεκμήρια της μακράς ιστορίας της κατεχωσμένα μέσα στα αλλεπάλληλα στρώματα των ερειπίων και τις στάχτες.

2. Η πυκνοκατοικημένη στην αρχαιότητα περιοχή των Σερρών.

Ο Ηρόδοτος γράφει «Ειη δέ Παιονίη επί τω Στρυμόνι ποταμώ πεπολισσμένη» (Ηροδ Υ,13) Η περιοχή του Στρυμόνα από αρχαιοτάτων χρόνων ήταν πυκνοκατοικημένη.

Ο νομός των Σερρών κατοικήθηκε από τους προϊστορικούς ακόμη χρόνους, από την παλαιολιθική και τη νεολιθική εποχή. Αδιαλείπτως από τότε κατοικείται με αξιόλογη ιστορική δράση και πολιτισμό.

Από τους καταλόγους των αρχαιολογικών χώρων και των μνημείων του Νομού Σερρών διαπιστώνεται ότι μέχρι στιγμής αποκαλύφθηκαν τεσσαράκοντα εννέα οικισμοί, εκ των οποίων οι είκοσι τρεις και πλέον είναι της κλασσικής και ελληνιστικής εποχής και εικοσιτέσσερις και πλέον της Ρωμαϊκής.

Η έφορος κλασσικών αρχαιοτήτων Καβάλας κ. Κουκούλη σε άρθρο της για τις ανασκαφές του Προμαχώνα-Topolnica αναφέρει ότι «Οι ως τώρα αρχαιολογικές έρευνες στη λεκάνη των Σερρών έχουν δείξει ότι οι οικισμοί αναπτύχθηκαν όχι μόνο στο νεογενές της πεδιάδας, αλλά κυρίως στις διαδοχικών υψομέτρων βαθμίδες των υπωρειών των ορεινών συγκροτημάτων που πλαισιώνουν την κοιλάδα του Στρυμόνα». Οι περισσότεροι προϊστορικοί οικισμοί βρίσκονται ανατολικά του Στρυμόνα ποταμού.

Μερικοί από τους προϊστορικούς οικισμούς βρίσκονται πλησιέστατα ο ένας στον άλλο, π. χ Στο Άγιο Πνεύμα, στη Βέργη, στο Γάζωρο, στη Πεντάπολη, στην Τούμπα, στο Χρυσό συναντώνται δύο προϊστορικοί οικισμοί, ο ένας πολύ κοντά στον άλλο ενώ στη Δήμητρα υπάρχουν τρεις σε μικρή απόστση μεταξύ των .Οι μεμονωμένοι είναι πάρα πολλοί.

Οι τεσσαράκοντα εννέα αυτοί οικισμοί, εκτός εξαιρέσεων, βρέθηκαν όλως τυχαία, στο όργωμα με τα σύγχρονα γεωργικά μηχανήματα και στο σκάλισμα των χωραφιών, χωρίς αρχαιολογικές ανασκαφές. Βρέθηκαν σ? αυτούς ανεπεξέργαστα και επεξεργασμένα λίθινα εργαλεία, αξίνες, σμίλες διαφόρων ειδών, όστρακα της λιθικής εποχής, διάφοροι θολωτοί τάφοι που ανάγονται στην προϊστορική εποχή.

Συστηματικές ανασκαφές σε προϊστορικούς οικισμούς του νομού Σερρών έγιναν στην Τούμπα της Δήμητρας, στο Σιδηρ Σταθμό Αγγίστας, στα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα Προμαχώνα-Τopolnica. σε συνεργασία με τη Βουλγαρική αρχαιολογική υπηρεσία. Για απλή διαπίστωση προϊστορικού οικισμού έγιναν πρόχειρες τομές και σε άλλους προϊστορικούς οικισμούς.

Τριάκοντα τέσσαρες αρχαίες πόλεις απαριθμούνται στο δεύτερο τόμο της ιστορίας των Σερρών του αειμνήστου ιστορικού Γ Καφταντζή.

3. Αρχαίες φυλές της περιοχής Σερρών.

Οι αρχαίοι ιστορικοί συγγραφείς κατατάσσουν τους κατοίκους της περιοχής του νομού Σερρών στις αρχαιότερες φυλές π. χ. Ο Αισχύλος στις Ικέτιδες (στιχ150-159) περιλαμβάνει στο Πελασγικό κράτος και την πεδιάδα των Σερρών. Ο Θουκιδίδης ( βιβλ. 4, 109) χαρακτηρίζει τους περισσοτέρους Βισάλτες και Ηδονούς Πελασγικής καταγωγής. Πολλά ονόματα πόλεων ποταμών κλπ της περιοχής Σερρών θεωρούνται από τους γλωσσολόγους Πελασγικά, π.χ. Σίρις, (Σέρρες) Κοτούσα (Σκοτούσα) , Στρυμών, κ.λ.π. Κατά τον Όμηρο (Ιλιάδα Β΄ 848-850) μετά από τους Πελασγούς κατοίκησαν οι τοξοφόροι Παίονες στην περιοχή του Στρυμόνα.

Πολλοί ποιητές, συγγραφείς και ιστορικοί της αρχαιότητας , όπως ο ΄Ομηρος στην Ιλιάδα(Β΄148-150, Ζ΄140, Κ΄434), ο Αισχύλος στις Ικέτιδες. (250-259) ο Απιανός (βιβλ. 4 ), ο Ηρόδοτος ( Βιβλ Ε΄παρ 13, 16,17, 126 και σε άλλα μέρη) ο Θουκιδίδης ( βιβλ. Β΄ 98, Δ 108-109 κ.λ.π), ο Γεωγράφος Στράβων ( βιβλ Ζ, ιι, 36-41), ο Τίτος Λίβιος (Βιβλ. Γ΄77) και πολλοί άλλοι αναφέρονται σε σοβαρά ιστορικά γεγονότα που διαδραματίσθηκαν στην πόλη και τη περιοχή των Σερρών.

Κατοικήθηκε η περιοχή του νομού Σερρών από δραστήριες, δυναμικές φυλές, απο τους Βισάλτες η Βισαλτία, από τους Σιντούς η Σιντική,από τους Σιροπαίονες και Οδόμαντες η Σίρις, από τους Ζηλαίους, τους Αγριάνες, τους Πέοπλους και τους Δόβηρες τα βορειοανατολικά αυτού μέρη. Από τους Ηδονούς, Βύσους και Σάτρες, η Φυλλίδα ,Από τους Παναίους και Δρώους το βορειότερο μέρος του Παγγαίου.

4. Αρχαίες πόλεις του νομού Σερρών.

Τριάκοντα τέσσαρες αρχαίες πόλεις υπήρχαν στο νομό Σερρών. Απ? αυτές μερικές χάθηκαν εντελώς, ούτε και τη θέση τους γνωρίζουμε. Στις θέσεις μερικών κτίστηκαν νέες πόλεις με νέα ονόματα.

Στην Οδομανική δηλαδή την σημερινή επαρχία Σερρών αναφέρονται η Σίρις, η Σκοτούσα, η Κώμη των Ολδηνών, η Γάζωρος, οι ΄Ιχναι, η Ζέλεια.

Στη Σιντική, η Σιντία ,η Ηράκλεια, η Παρθικόπολη, η Τρίστυλος η Γαρησκός.

Στη Βισαλτία υπήρχαν δεκαέξ πόλεις, η ΄Αρρωλος , η Ευπορία, οι Καλλίτερες, η Τίντος ,η ΄Οσσα, η Βισαλτία, η Βρέα, η Βενδύνδια, η Βέργη, η Βέρτα, η Τράγηλος, η΄Αργυλος, το Γκραίρον, το ΄Αρασον το Ιμεραίον και το Κερδύλλιο.

Στη Φυλλίδα, η Ηιών, η Αγνώνεια, η Μύρκινος , ο Δραβήσκος, η Ηδωνίς και η διεθνώς γνωστή από την αρχαιότητα Αμφίπολη.

Όλες αυτές οι πόλεις έχουν αρχαιολογικό ενδιαφέρον, αλλά ιδιαίτερα ξεχωρίζουν η Αμφίπολη και η Σίρις. Αυτές και μόνο οι δύο πανάρχαιες, με αξιόλογο πολιτισμό, πόλεις δικαιολογoύν και επιβάλλουν την ίδρυση όλων εφορειών κλασσικών, Βυζαντινών αρχαιοτήτων κ.λ.π. στο νομό Σερρών. Για την Αμφίπολη δεν είναι ανάγκη να γίνει ιδιαίτερος λόγος, διότι υπερέχει από αρχαιολογική άποψη των περισσοτέρων φημισμένων αρχαιολογικών πόλεων της Ελλάδος. Η Αμφίπολη, το κέντρο των αρχαιοτήτων της Ανατολικής Μακεδονίας είναι περιοχή του νομού Σερρών και γι? αυτό ακριβώς έπρεπε ο νομός αυτός να πλαισιωθεί οπωσδήποτε με εφορείες αρχαιοτήτων. Αλλά εκτός της Αμφιπόλεως είναι και η πανάρχαια Σίρις για την οποία γίνεται λόγος παρακάτω.

5. Η πανάρχαια Σίρις και οι αρχαιότητές της.

Η Σίρις η Παιονική που μετονομάσθηκε Σίρις Οδομαντική είναι πανάρχαια πόλη της Μακεδονίας. Εγκωμιάζεται από όλους τους Βυζαντινούς ιστορικούς συγγραφείς ως πόλη οχυρά, θαυμαστό άστυ, μεγάλη, πλούσια, μητρόπολη.

Κτίστηκε το 1200 π.Χ., και διανύει την τετάρτη χιλιετερίδα. Η μακρά περιπετειώδης ιστορία της είναι γεμάτη πολιορκίες, αγώνες, πολέμους, νίκες, δόξες, λεηλασίες, σφαγές, πυρπολήσεις, αλλεπάλληλες, καταστροφές, και απερίγραπτες θυσίες.

Η πόλη των Σερρών παρέμεινε ανεξερεύνητη από την αρχαιολογική σκαπάνη. Οι περισσότερες αρχαιότητές της ,λόγω των πολλών βαρβαρικών επιδρομών, λεηλασιών πυρπολήσεων καταστράφηκαν. Αυτές που έμειναν, λόγω του επικλινούς εδάφους της στους πρόποδες της ακροπόλεως και του χειμάρρου των Αγίων Αναργύρων, που η κοίτη του βρίσκεται ψηλότερα, κατεχώσθηκαν σε πολύ μεγάλο βάθος.

Από τη βαθιά στάθμη των πέντε μέτρων της Παλαιάς Μητρόπολης, που κτίστηκε τον 6ο μ. Χ αιώνα αντιλαμβανόμεθα πόσο βαθιά πρέπει να βρίσκονται οι πρώτες αρχαιότητες του 1200 πΧ. Στην ανασκαφή που παρακολούθησα, ως έκτακτος επιμελητής αρχαιοτήτων του νομού Σερρών το 1970, στο παρεκκλήσι των Τριών Παίδων, πλησίον του ναού των Αγίων Θεοδώρων, είδα ότι σε βάθος έξι μέτρων αποκαλύφθηκαν τρία αλλεπάλληλα στρώματα καταστραμμένων και πυρπολημένων πόλεων. (ίδε σχετικά Χρονικά του Αρχαιολογικού δελτίου α) τόμ. 27, έτος 1972 σελ. 574-575, β) τόμος 38 έτος 1983 σελ. 332 γ) τόμ. 39 έτος 1984 σελ. 284).

Δίκαια γράφει ο Ευάγγελος Στράτης στην ιστορία των Σερρών ότι «Τα αλλεπάλληλα στρώματα των ερειπίων των Σερρών είναι οι βαθμίδες της χρυσής εκείνης κλίμακος, δι? ης η μεγαλομάρτυς αύτη πόλις ανέβη εις τον ουρανόν της Ελληνικής δόξης και αθανασίας».Τα σκαλοπάτια αυτά της δόξας και της αθανασίας της πόλεως των Σερρών παραμένουν θαμμένα στη γη, διότι δεν υπήρχε και μέχρι 1/1/2004 δεν υπήρχε καμιά εφορεία αρχαιοτήτων στις Σέρρες για να φροντίσει με αρχαιολογικές ανασκαφές να τα φέρει στην επιφάνεια και να τα προβάλει με τα αρχαιολογικά της ευρήματα πανελληνίως και διεθνώς με άρθρα. Τρομερά αδικήθηκε και αδικείται αυτή η πόλη μέχρι σήμερα από αρχαιολογική άποψη και έρευνα.

Τυχαίως βρέθηκε στο πάνω μέρος της ακρόπολης από το κ. Καφταντζή, κατά τη διάνοιξη του δρόμου το 1962, ένα κόκαλο γραμμένο που ανάγεται ίσως στους προϊστορικούς χρόνους.(Γ. Καφταντζή Ιστορία της πόλεως Σερρών και της περιφερείας της, τόμ. Β΄σελ 78-79). Οι αείμνηστοι αρχαιολόγοι Γ. Μπακαλάκης και Π. Κυπαρισσιάδης κατά τις επισκέψεις των στην ακρόπολη των Σερρών το 1934 και το 1958 βρήκαν όστρακα μελλανομόρφων αγγείων που χρονολογήθηκαν τον 6ο ή 7ο π.Χ. αιώνα ( Ν. Ζ. Νικολάου Σκαπανείς της ιστοριογραφίας των Σερρών σελ. 29). Βρέθηκαν ακόμη στην Ακρόπολη τοίχοι κτιρίων με τετραγωνισμένους πωρολίθους διαστάσεων( 0,45χ0,85, των οποίων το ασβεστοκονίαμα λόγω των πολλών δεκάδων αιώνων, απολιθώθηκε. Βρέθηκε και ένας τάφος γυναίκας του 6ου π.Χ. αιώνα. Είναι ορατό σήμερα στην ακρόπολη, στη βάση της νότιας πλευράς του Πύργου του Ορέστη, ένα μέρος του αρχαίου τείχους πιθανόν της κλασσικής εποχής με μεγάλους πωρόλιθους

Υπάρχει διαδεδομένη παράδοση ότι συνδεόταν με υπόγειο στοά η ακρόπολη με το κάτω μέρος της πόλης των Σερρών. Ο Πέτρος Παπαγεωργίου από πληροφορίες που είχε το 1890 γράφει ότι: «οι τοίχοι της στοάς αυτής είναι κεκεοσμημένοι διά ζωγραφιών» (Π. Παπαγεωργίου Αι Σέρραι και τα προάστια σελ 236). Δεν εξακριβώθηκε όμως ακόμη αρχαιολογικά αν η στοά αυτή συνέδεε τη πόλη με την ακρόπολη ή το μητροπολιτικό ναό με το μητροπολιτικό μέγαρο.

Το 1966 βρέθηκαν περίπου δύο χιλιάδες νομίσματα της ελληνιστικής και Ρωμαϊκής εποχής, με διάφορες παραστάσεις, στα θεμέλια της Εκκλησίας των παλαιοημερολογιτών ανατολικά της Παλαιάς Μητρόπολης. Στην ανέγερση του τουριστικού περίπτερου της ακρόπολης Σερρών βρέθηκαν πολλά αρχαία νομίσματα που περιήλθαν στη συλλογή του αειμνήστου Παπάζογλου.

Τα περισσότερα εκθέματα στον αρχαιολογικό μουσείο της πόλεως μας, είναι της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής. Είναι συνήθως τιμητικά ψηφίσματα, επιτύμβιες ενεπίγραφες πλάκες, αγάλματα, κτερίσματα τάφων ειδώλια κ.λ.π. με τα οποία ,διαπιστώνεται ο αξιόλογος πολιτισμός του νομού Σερρών στις παραπάνω εποχές.

Από ενεπίγραφες πλάκες αποδεικνύεται ότι οι Σέρρες άκμαζαν στους ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους. Είχαν στάδιο (γυμναστήριο)και οργάνωναν γυμναστικούς αγώνες όπως σ? όλες τις μεγάλες πόλεις. Από φράσεις ενεπίγραφης τιμητικής πλάκας «Βουλευόντων και βουλευσαμένων» και «βουλεύσας και αγορανομήσας» φαίνεται ότι υπήρχε στη ρωμαϊκή εποχή βουλή και αγορανομική υπηρεσία στις Σέρρες.

Από κατάλογο ονομάτων μεμυημένων Σερραίων στα Καβείρια μυστήρια, εικάζεται ότι υπήρχε στις Σέρρες, όπως στη Σαμοθράκη, ναός αφιερωμένος στους μεγάλους θεούς της αρχαιότητας. Πιθανόν να υπήρχε και ναός προς τιμήν του θεού Ηλίου, του Απόλλωνα, στον οποίο εμπιστεύτηκε το χρυσούν άρμα ο Ξέρξης κατά τη εκστρατεία του στη νότια Ελλάδα. Το αρχαίο όνομά της πόλεως Σίρις έχει σχέση με το θεό Ήλιο και ενισχύει την άποψη αυτή.

Στη θεμελίωση της νέας πτέρυγας του 3ου γυμνασίου Σερρών, αποκαλύφθηκε τυχαία το Ρωμαϊκό νεκροταφείο και διασώθηκε ένας θολωτός τάφος του 2ου ή του 3ου μ.Χ. αιώνα.

Έχει πολλά άλυτα ενδιαφέροντα αρχαιολογικά προβλήματα η πόλη και η περιφέρεια των Σερρών αλλά μέχρι 1/1/2004 εστερείτο έδρας εφορείας αρχαιοτήτων για να επιληφθεί άμεσα μ? αυτά.

Στην Βυζαντινή εποχή η πόλη των Σερρών υπήρξε το προπύργιο της άμυνας και το κέντρο της εξορμήσεως των βυζαντινών αυτοκρατόρων κατά των Σλάβων. Λόγω της στρατηγικής και γεωγραφικής της θέσεως προσήλκυε το ενδιαφέρον όλων των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου και των σουλτάνων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Ήταν οχυρωμένη πόλη και αντιμετώπισε πολλές μακροχρόνιες πολιορκίες εχθρών. Είχε τρία αλλεπάλληλα τείχη , το εξωτερικό γύρω από το Βαρόση, το δεύτερο τείχος στο λόφο Μηχανικού και των παρυφών της ακροπόλεως και το τρίτο, με τους πέντε πύργους, στην κορυφή της ακρόπολης. Το τείχος της πόλεως Σερρών ,στη σημερινή οδό Αντιστάσεως, ήταν θεμελιωμένο πάνω σε μπηγμένους στο έδαφος πασσάλους.

Τα οχυρωματικά συστήματα των πόλεων Σερρών Αμφιπόλεως Σιδηροκάστρου, Δάφνης και άλλων οχυρών θέσεων του νομού Σερρών έχουν πολλά αρχαιολογικά ενδιαφέροντα.


6.Αρχαιολογικές ανασκαφές στο νομό Σερρών.

Συστηματικές αρχαιολογικές ανασκαφές στο νομό Σερρών έγιναν στις εξής τοποθεσίες: 1) Στην Αμφίπολη από τον αείμνηστο Λαζαρίδη και συνεχίζονται από την κόρη του. 2) Στην Κώμη των Ολδηνών, στο νέο Σκοπό, από το κ. Μπακαλάκη. 3) Στην προϊστορική Τούμπα της Δήμητρας από τον κ. Κ Γραμμένο. 4) Στο προϊστορικό οικισμό και το Μακεδονικό τάφο του Σ. Σ Αγγίστας από την κ. Κουκούλη. 5) Στο Ρωμαϊκό οικισμό και το Μακεδονικό τάφο της Τερπνής από την κ. Μαρία Καραμπέρη. 6) Στον οικιμό και το νεκροφείο της Βέργης έγιναν μόνο τομές από τη κ. Μ. Καραμπέρη και την κ. Αναστσία Πασιά. 7) Στο Αίδονοχώρι, στο γύρω χώρο της εκεί μονής Προδρόμου, από την κ Κουκούλη. Εκεί αποκαλύφθηκε η αρχαία Τράγηλος,.8) Στην Άργυλο από το Καναδικό Ινστιτούτο με τον Ζάκ Περό με επικεφαλή τον κ. Ζήση Μπόνια, αρχαιολόγο της ΙΗ΄ κλασσικής Εφορίας Καβάλας. 9) Στον προϊστορικό οικισμό του Προμαχώνος - Topolnica σε συνεργασία των αρχαιολογικών υπηρεσιών Ελλάδας- Βουγαρίας από τη κ. Κουκούλη. 10) Στο υστερβυζαντινό κάστρο του Σιδηροκάστρου.

Όλες αυτές οι αρχαιολογικές ανασκαφές είχαν μεγάλο ενδιαφέρον και δικαιολογούν την ίδρυση όλων των εφορειών αρχαιοτήτων στο νομό Σερρών. Μέσα στις Σέρρες, πλην της ανασκαφής στο παρεκκλήσι των τριών Παίδων, δεν έγιναν προγραμματισμένες αρχαιολογικές ανασκαφές και έρευνες. Έγιναν μόνο μερικές εξ ανάγκης σωστικές όταν αποκαλύπτετο κάτι στη θεμελίωση ανεγέρσεως οικοδομών ή διανοίξεως οδών και τοποθετήσεως υδραυλικών και αποχετευτικών δικτύων, όπως π.χ. στη οδό Μητροπολίτου Κωνσταντίνου κατά την τοποθέτηση αποχετευτικού δικτύου από τη Δ.Ε.Υ.Α.Σ. Εκεί για πρώτη φορά αποκαλύφθηκε και το Ρωμαϊκό τείχος της πόλεως. Ό,τι άλλο αποκαλύφθηκε στη πόλη των Σερρών οφείλεται μάλλον στην τύχη και όχι σε συστηματική προγραμματισμένη ανασκαφή.

Πολλοί είναι οι χώροι και μεγάλο το αρχαιολογικό ενδιαφέρον στο νομό Σερρών, Οι αρχαιολογικές ανασκαφές στην Αμφίπολη και την Τράγηλο και σε άλλα από τα παραπάνω μέρη προκάλεσαν το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων όλου του κόσμου. Τι άραγε επιφυλάσσουν οι άλλες τριάντα δύο αρχαίες πόλεις και οι τεσσαράκοντα εννέα προϊστορικοί οικισμοί; Όλος σχεδόν ο νομός Σερρών είναι διάσπαρτος από αρχαϊκούς, κλασσικούς, Μακεδονικούς, Ελληνιστικούς Ρωμαϊκούς και βυζαντινούς τάφους, όλων των ειδών λαξευτούς και κιβωτιόσχημους. Πολλά αρχαία νεκροταφεία, όλων των εποχών, ανακαλύφθηκαν στους αναφερθέντες οικισμούς και πόλεις από τους αρχαιοκάπηλους που δρούσαν τις νύκτες με κάθε τρόπο.

Όλες αυτές οι αρχαίες πόλεις και οι πανάρχαιοι οικισμοί ήταν και είναι, και σήμερα ακόμη, στη διάθεση των αρχαιοκαπήλων και τυμβωρύχων παρ όλη τη δραστηριότητα των εφορειών αρχαιοτήτων Καβάλας, και την επίβλεψη της αστυνομίας. Πολλά μνημεία μεγάλης αξίας στο νομό Σερρών, κατά καιρούς συλήθηκαν, βεβηλώθηκαν και άλλα ερειπώθηκαν και καταστράφηκαν εντελώς. Τείχη, πύργοι, ναοί, αρχαίοι τάφοι, αρχαίες γέφυρες, τζαμιά, όλα έχουν απόλυτη ανάγκη άμεσης επιβλέψεως, συντηρήσεως, επισκευής διότι τείνουν να καταστραφούν εξ ολοκλήρου.

Από τους βυζαντινούς ναούς, μετά από τις αλλεπάλληλες πυρπολήσεις και καταστροφές, έμειναν στις Σέρρες ο ναός των Αγίων Θεοδώρων, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Νικολάου στον Ελαιώνα. Υπάρχουν πολλοί ναοί του 18ου και 19ου αιώνα στις Σέρρες και σε πολλές κωμοπόλεις και χωριά του νομού Σερρών.

Αξιόλογο βυζαντινό μνημείο στο νομό μας είναι η ιερά μονή του Τιμίου Προδρόμου. Είναι εφάμιλλη με τα μοναστήρια του Αγίου Όρους. Έχει ανάγκη της άμεσης και τακτικής επιστασίας μιας Εφορείας Βυζαντινών αρχαιοτήτων με έδρα τις Σέρρες.

Το Μουσείο των Σερρών από της ιδρύσεώς του στεγάζεται σε ένα Τουρκικό μνημείο, στο Μπεζεστένι και παραμένει στάσιμο από άποψη εξελίξεως. Προγραμματίστηκε η ανέγερση νέου μουσείου πλησίον του 2ου γυμνασίου Σερρών αλλά το οικόπεδο λέγεται ότι είναι ανεπαρκές. Πρέπει να διατεθεί μεγαλύτερο οικόπεδο. Ο λόφος Μηχανικού ήταν ο καταλληλότερος χώρος για μουσείο, αλλά τον άφησαν στους καταπατητές για να πλουτίσουν πουλώντας σήμερα τα καταπατηθέντα οικόπεδά μέχρι και πενήντα εκατομμύρια δραχμές. Ο εναπομείνας χώρος του λόφου Μηχανικού μπορεί να αξιοποιηθεί για μουσείο. Πολλά είναι τα αρχαιολογικά προβλήματα του νομού Σερρών.

Και όμως οι εκάστοτε αρμόδιοι αντιδρούσαν μέχρι το 2002 στη σκέψη ιδρύσεως εφορείας αρχαιοτήτων στον ακριτικό αυτό νομό για να επιληφθεί με άμεσο ενδιαφέρον από κοντά για τα παραπάνω αρχαιολογικά προβλήματα.

Δεν αμφιβάλλουμε ότι καταβλήθηκε προσπάθεια από τις δύο εφορείες αρχαιοτήτων Καβάλας για όλες τις αρχαιότητες του Νομού Σερρών, αλλά που πρώτα να ενδιαφέρονταν και να προλάμβαναν. Παρ? όλη τη καλή τους διάθεση, όπως φάνηκε εκ των πραγμάτων, αδυνατούσαν να ανταποκριθούν πλήρως, λόγω, της πληθώρας των ποικίλων υποχρεώσεων και της ευρύτατης δικαιοδοσίας. Είναι υπεύθυνοι ολοκλήρου της Ανατολικής Μακεδονίας και μέρους της Δυτικής Θράκης.


7. Αναγκαία η ίδρυση εφορειών αρχαιοτήτων στις Σέρρες.

Από όσα αναφέραμε μέχρι τώρα βλέπουμε ότι για επιστημονικούς και πρακτικούς λόγους, για την άμεσο επίβλεψη και συντήρηση όλων των αναφερθέντων αρχαιοτήτων του νομού Σερρών επιβάλλεται απόλυτα η ίδρυση εφορειών αρχαιοτήτων στις Σέρρες. Ιδρύθηκε Εφορία κλασσικών αρχαιοτήτων αλλά πρέπει να ιδρυθεί και Βυζαντινών αρχαιοτήτων διότι ο νομός Σερρών κατά τους Βυζαντινούς χρόνους ήταν το κέντρο του ενδιαφέροντος του Βυζαντίου διότι ο νομός Σερρών ήταν το σημείων εξορμήσεως των Βυζαντινών αυτοκρατόρων κατά των Σλάβων.

Το υπουργείο Πολιτισμού (κατά το δημοσίευμα της 13-11-95 της εβδομαδιαίας τοπικής εφημερίδος «Παρατηρητής») πήρε τότε την απόφαση να αυξήσει τις προϊστορικές κλασσικές εφορείες αρχαιοτήτων από 25 σε 36, τις εφορείες Βυζαντινών αρχαιοτήτων από 13 σε 28 και τις εφορείες των Νεωτέρων μνημείων από 7 σε 15. Συνολικά ήθελε να ιδρύσει 34 νέες εφορείες αρχαιοτήτων. Ένδεκα εφορείες κλασσικών αρχαιοτήτων στις πόλεις, Αλεξανδρούπολη , Πέλλα, Βεργίνα Κοζάνη, Φλώρινα, Άρτα, Καρδίτσα, Αργοστόλι, Τρίπολη, Κόρινθο, Σάμο και Μύκονο. Δεκαπέντε εφορείες Βυζαντινών αρχαιοτήτων στις πόλεις Αλεξανδρούπολη, Κόρινθο, Ρέθυμνο, Χανιά, Καλαμάτα, Νάξο, Έδεσσα, Γρεβενά , Καστοριά, Ιωάννινα, Κέρκυρα, Πρέβεζα, Τρίκαλα, Λαμία, Χαλκίδα και οκτώ εφορείες Νεωτέρων Μνημείων στις πόλεις Ξάνθη, Κοζάνη, Κέρκυρα, Αργοστόλι, Ναύπλιο Λάμία, Χαλκίδα, Μυτιλήνη. Σε πολλές από τις παραπάνω πόλεις θα δημιουργούσαν δύο εφορείες αρχαιοτήτων ενώ στις Σέρρες δεν σκέφθηκαν να ιδρύσουν ούτε μία. Οι τότε υπεύθυνοι των εφορειών αρχαιοτήτων Καβάλας αντιδρούσαν πεισματικά στην ίδρυση εφορείας αρχαιοτήτων στις Σέρρες για να μη μειωθεί η εξουσία τους από όλη την Ανατολική Μακεδονία. Βεβαίως ματαιώθηκε αυτή η απόφαση και δεν πραγματοποιήθηκε, αλλά από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι στη λήψη αποφάσεως ιδρύσεως εφορειών αρχαιοτήτων δε λάμβαναν υπόψη τους καθόλου τις Σέρρες λόγω της αντίδρασης των αρμοδίων εισηγητών της Ανατολικής Μακεδονίας.

Έπρεπε να ωριμάσει μετά από πολλά χρόνια η σκέψη αυτή στους εκάστοτε αρμοδίους και ιδιαίτερα στους βουλευτές του νομού μας για να το ζητήσουν επίμονα από την κυβέρνηση και ιδιαίτερα από υπουργείο πολιτισμού να ιδρύσουν την εφορεία κλασσικών, αρχαιοτήτων στις Σέρρες.

Ήταν απαραίτητη η ίδρυσης εφορειών αρχαιοτήτων στις Σέρρες. Ιδρύθηκε μεν Κλασσική εφορεία στις Σέρρες αλλά πρέπει να ιδρυθεί και Βυζαντινή για τους κάτωθι λόγους:

1) Για την άμεση εποπτεία και συντήρηση καθώς και την καλύτερη έρευνα όλων των Βυζαντινών αρχαιοτήτων του Νομού Σερρών

2) Για την προβολή της Ελληνικότητας της περιοχής από τους Βυζαντινούς χρόνους με τα αρχαιολογικά ευρήματα που θα προέλθουν από τις αρχαιολογικές ανασκαφές στις πόλεις και τους οικισμούς που ήκμασαν στο νομό Σερρών.

3) Για την μεταφορά και την έκθεση των μέχρι τώρα ευρεθέντων στο Νομό Σερρών αρχαιολογικών ευρημάτων στον τόπο της προελεύσεώς των δηλαδή στα μουσεία του νομού Σερρών.

4) Για την αποκέντρωση και ελάφρυνση των υπερφορτωμένων εφορειών αρχαιοτήτων Καβάλας.

5) Για το προγραμματισμό περισσοτέρων αρχαιολογικών ανασκαφών και ερευνών στο νομό Σερρών.

6) Για τη δημιουργία πόλων έλξεως τουρισμού στο νομό Σερρών με την αύξηση των αρχαιολογικών χώρων και με την καλύτερη οργάνωση των μουσείων της Αμφιπόλεως και των Σερρών.

7) Για να υπάρχει μεγαλύτερο κίνητρο αρχαιολογικής προβολής του νομού Σερρών από εφορείες αρχαιοτήτων που θα έχουν έδρα τις Σέρρες.

Δυστυχώς ο πλήρης αρχαιοτήτων νομός Σερρών από αρχαιολογική άποψη ήταν για πολλά χρόνια ως προς τις κλασσικές αρχαιότητες αποικία σε άλλο νομό Συνεχίζει και πάλι να είναι αποικία άλλου νομού ως προς τις βυζαντινές αρχαιότητες.

Λίστα όλων των άρθρων
 

 

Ν. Νικολάου 20, 621 24 Σέρρες - Τηλ. (2321) 098550-5 - Fax : (2321) 058015