Σερραϊκά βιβλία

Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑ ΣΤΟ ΜΑΝΙΑΚΙ

ΣΩΚΡΑΤΗ Β. ΣΙΣΚΟΥ

Ιστορικό
Μυθιστόρημα

Ο γιος του
ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑ
στο Μανιάκι
Β Έκδοση



Οι αναμνήσεις του Γιαννάκη Εμμ. Παπά,
λίγες ώρες πριν θυσιαστεί πολεμώντας
στο πλευρό του Παπαφλέσσα.
ΣΕΡΡΕΣ 2010




Α Ειδική Έκδοση 2009
ΣΩΚΡΑΤΗΣ Β. ΣΙΣΚΟΣ
Κοσμοπούλου 14
546 43 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Τηλ. / Φαξ 2310.827.131

Β. Έκδοση 2010
Εκδότης, η Αστική μη Κερδοσκοπική
Εταιρεία « ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ»
Εδρα: Αθήνα.


Επιμέλεια Β. Έκδοσης
Γιώργος Βοζιάνης
Στέργιος Μούργκος
Σωκράτης Σίσκος

Προσωπογραφία του Εμμανουήλ
Παπά και φιλοτέχνηση εξώφυλλου:
Αθανάσιος Π. Βοζιάνης


ISBN 978-960-93-1873-0


ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Της Α. Ειδικής Εκδοσης 2009

Δέχθηκα με χαρά να προλογίσω το Ιστορικό Μυθιστόρημα του παιδικού μου φίλου Σωκράτη Σίσκου, όχι βέβαια μόνο για λόγους συναισθηματικούς, αλλά για να αναφερθώ και στις προσπάθειες που κατέβαλε ο συγγραφέας να τονίσει στο έργο του ορισμένες ιστορικές αλήθειες, άγνωστες σε πολλούς, για τη συμβολή της Μακεδονίας στον Αγώνα του 1821.
Ο Βορράς, με την παρουσία του γιου του Εμμ. Παπά, Ιωάννη, ένωσε τις δυνάμεις του στο Νότο, στο Μανιάκι με τον Παπαφλέσσα, σε ένα άνισο αγώνα εναντίον του Ιμπραήμ.
Με τη μάχη στο Μανιάκι, δόθηκε η αφορμή να ξεδιπλώσει ο Σωκράτης το ταλέντο του και να ιστορήσει πρόσωπα και πράγματα, με την ευσυνειδησία και υπομονή του και φυσικά με τις γνώσεις του ερευνητή και ιστοριοδίφη και πρόσθεσε άλλη μια συγγραφική επιτυχία του, με την εξιστόρηση όλων των πτυχών τόσο της επανάστασης στη Μακεδονία, όσο και της Νότιας Ελλάδας.
Με τη διείσδυση και καταγραφή ιστορικών ντοκουμέντων, που αναλύονται οι δυσκολίες στο ξεκίνημα του Αγώνα και τις μηχανορραφίες και ραδιουργίες “ανωτέρων” παραγόντων που έφεραν προσκόμματα στις επαναστατικές κινήσεις για λόγους ιδιοτελείς, δίνει όλο το σκοτεινό φόντο μέσα στο οποίο υφάνθηκε ο ιστός της διχόνοιας τις κρίσιμες ώρες της Επανάστασης.
Γνωστός ο Σωκράτης και από άλλες παρόμοιες εκδόσεις, αναδεικνύει τη μεγάλη προσφορά της οικογένειας Εμμ. Παπά με αποκορύφωμα τη θυσία του Ιωάννη Παπά στο Μανιάκι μαζί με τον άλλο ήρωα και “μπουρλοτιέρη” των ψυχών Παπαφλέσσα, που έγραψαν σελίδες δόξας.
Πλούσια η ιστορική βιβλιογραφία, που ξεδιπλώνεται μέσα στις δεκάδες σημειώσεις του κειμένου, που ρίχνουν φως σε πολλές απορίες του αναγνώστη.
Ο Σωκράτης Σίσκος δεν είναι ιστορικός. Όμως, οι συσχετίσεις των ιστορικών δεδομένων με επίκεντρο τον Εμμανουήλ Παπά και την οικογένειά του, μας οδηγούν αναμφισβήτητα σε ιστορικά γεγονότα τα οποία, μέχρι σήμερα, δεν έχουν επισημανθεί και καταγραφεί από την επίσημη έρευνα των Αρχείων.
Από την άποψη αυτή το παρόν έργο ιστορικής πεζογραφίας, είναι δυνατόν ν αποτελέσει ερέθισμα για τους ιστορικούς ώστε να επικεντρώσουν το ερευνητικό τους έργο και σε γεγονότα τα οποία , ενδεχομένως, σκόπιμα έμειναν για δεκαετίες έξω από προβληματισμούς και απορίες. Μόνο έτσι θα φωτιστούν όλες οι πλευρές του δράματος της επανάστασης στη Χαλκιδική και της μεγάλης προσφοράς και θυσίας του Εμμανουήλ Παπά και της οικογένειάς του στον αγώνα της Εθνεγερσίας.
Η πολυσύνθετη και πνευματική αυτή εργασία ας θεωρηθεί ελάχιστη προσφορά στην οικογένεια Εμμ. Παπά, που τα έδωσε όλα για τη Μακεδονία και για την Ελλάδα.
Εμμ. Παπάς, Αύγουστος 2009

Γεώργιος Βοζιάνης
Συνταξιούχος Δάσκαλος



ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ / ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Ομολογώ πως με κάποιους δισταγμούς και μετά από παρότρυνση φίλων, κυρίως του πολιτιστικού συλλόγου “Εμμανουήλ Παπάς” Αθηνών, αποφάσισα ν ασχοληθώ, λογοτεχνικά και ιστορικά, με την άγνωστη στους περισσότερους Έλληνες εξέχουσα προσωπικότητα του συγχωριανού μου και αρχιστράτηγου των επαναστατικών δυνάμεων της Μακεδονίας το 1821, τον Εμμανουήλ Δημητρίου Παπά.
Για τον ήρωα αυτό έχουν γράψει περισπούδαστα ιστορικά και λογοτεχνικά έργα αξιόλογοι και γνωστοί συγγραφείς (π.χ. ο καθηγητής Α. Βακαλόπουλος, ο Σερραίος ιστορικός / λογοτέχνης Γιώργος Καφταντζής) και θεωρούσα περιττή μια νέα ανασκόπηση και από πλευράς ιστορικής πεζογραφίας. Κατά τη διάρκεια της αναζήτησης των ιστορικών πηγών διαπίστωσα πως οι δισταγμοί μου ήταν αδικαιολόγητοι γιατί, οποιαδήποτε έρευνα, μπορεί να βάλει μια μικρή κουκίδα στην ολοκλήρωση της αμυδρής, έστω, σκιαγράφησης μιας προσωπικότητας, η οποία έπαιξε έναν – μη αναγνωρισμένο ακόμα – τεράστιο ρόλο στην εξέλιξη της Επανάστασης του 1821.
Όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης, επισημάνθηκαν σ αυτό το έργο και στις σχετικές Σημειώσεις ιστορικά γεγονότα που υπάρχουν διεσπαρμένα στις ιστορικές πηγές, τα οποία όμως χωρίς τις αναγκαίες συσχετίσεις και αλληλοσυνδέσεις δεν μπορούν από μόνα τους ν αναδείξουν την τεράστια προσφορά του Εμμανουήλ Παπά και της πολύπαθης οικογένειάς του στον αγώνα της ανεξαρτησίας. Αυτή η αφηγηματική και μυθιστορηματική θεώρηση αυτών των ιστορικά εξακριβωμένων και τεκμηριωμένων γεγονότων από το Γιαννάκη Παπά, έναν από τους τρεις γιους του ήρωα που έπεσαν πολεμώντας στη Νότια Ελλάδα, διευκολύνει αυτές τις συσχετίσεις και διαφωτίζει πληρέστερα ασάφειες και αβλεψίες. Ως παράδειγμα μπορεί ν αναφερθεί η εσφαλμένη, ιστορικά, ταύτιση του μισητού εχθρού του Εμμ. Παπά, του αιμοσταγούς Γιουσούφ Μπέη των Σερρών με το Γιουσούφ Πασά των Πατρών. Αυτή η λανθασμένη άποψη αποδεικνύεται με επίσημα έγγραφα και χρονολογικές επισημάνσεις, με τις οποίες επιβεβαιώνεται η ύπαρξη των δυο αυτών προσώπων σε δυο διαφορετικά σημεία κατά την ίδια χρονική περίοδο.
Η έρευνα φυσικά θα πρέπει να συνεχιστεί για να αποκαλυφθούν κι άλλα στοιχεία, τα οποία ίσως βρίσκονται σε σφραγισμένους σάκους αρχείων και δεν ανοίχτηκαν για να μη θιγεί το “κύρος” κάποιων που είχαν εξουσία και πολιτική επιρροή. Ίσως στο μέλλον κάποιοι άλλοι συγγραφείς να συμπληρώσουν ή να διαφοροποιήσουν τα σημερινά ιστορικά δεδομένα όχι μόνο για το Γιαννάκη Παπά, αλλά και για τα υπόλοιπα παιδιά του ήρωα που αγάπησαν με πάθος την Ελλάδα, όπως ο πατέρας τους και πολέμησαν για την ελευθερία της. Υπ αυτή την έννοια θεωρώ το έργο αυτό ως δοκίμιο και μετά την ολοκλήρωση της συγγραφής και της έκδοσής του.
Θα ήθελα ιδιαίτερα να τονίσω πως το βιβλίο δεν γράφτηκε για να ωραιοποιήσει καταστάσεις αλλά για ν αποκαλύψει αλήθειες, όσο σκληρές και αιχμηρές μπορεί να είναι. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 ήταν μια μεγαλειώδης εποποιΐα. Χύθηκαν ποτάμια αίματος σε ηρωικούς αγώνες για την ελευθερία και την αναγέννηση του έθνους. Όμως χύθηκαν και άλλα τόσα ποτάμια εξαιτίας της αρχομανίας κάποιων φατριαστών και ρουσφετολόγων, οι οποίοι οδήγησαν την αγνή εξέγερση του ελληνικού λαού σ ένα άγριο εμφυλιοπολεμικό αιματοκύλισμα. Που παρέσυραν αγωνιστές και λαό σε μια φρενίτιδα κομματισμού, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στις Μεγάλες Δυνάμεις να παίξουν ανίερα παιχνίδια εντείνοντας τα πάθη και τα μίση.
Οι νέες γενιές πρέπει να γνωρίζουν όλη την αλήθεια για να εκτιμήσουν τους κινδύνους στους οποίους οδηγούν τα έθνη τα κομματικά πάθη, η μισαλλοδοξία, η έλλειψη δημοκρατικού ήθους, η αχαλίνωτη φαυλότητα, η διασπάθιση του δημοσίου χρήματος, η μεθοδευμένη προπαγάνδα από τα ΜΜΕ, η αρχομανία πολιτικών ηγετών και η διαστροφική απατρία διανοουμένων που ελέγχουν την ενημέρωση, την παιδεία και τις άλλες δομές εξουσίας. Πρέπει οι νέες γενιές να μάθουν να κρίνουν μ αυστηρότητα αυτούς που μαλάσσουν παραμορφωτικά τις εύπλαστες κοινωνικές και εθνικές αξίες του λαού.
Οι νικητές του εμφυλίου, την ώρα που στους ευρωπαϊκούς λαούς κυριαρχούσαν οι ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, κατάφεραν να εφαρμόσουν στην κρατική διοίκηση και στην πολιτική δεοντολογία, βασικές αρχές του φεουδαλικού (κοτσαμπάσικου) συστήματος ανάμεικτες με πρακτικές σουλτανικής κυριαρχίας. Αυτή η νοοτροπία, διακοσμημένη με δημοκρατικό μανδύα, δεσπόζει ακόμα και σήμερα στην οργάνωση του κομματικού και πολιτικού μας συστήματος και, δυστυχώς, διαπότισε και την πολιτική συμπεριφορά του ελληνικού λαού. Η διαφθορά, η κοινωνική και πολιτική άνοδος με ανέντιμα μέσα, η δημαγωγία, η απόκτηση πλούτου με τεχνάσματα και απατεωνίες, εξακολουθούν να θεωρούνται αρετές υψηλής νοημοσύνης και καπατσοσύνης. Ο έξυπνος, ο εύστροφος, ο μεγαλοφυής, ο επιτυχημένος, έχει ταυτιστεί με τον πανούργο, τον τυχοδιώκτη, τον άρπαγα και τον αδίσταχτο δημαγωγό. Ο κούφιος πολιτικός αναλυτής στα τηλεοπτικά παράθυρα ή ο θεατρίνος πολιτικός του μπαλκονιού (άγνωστος στη Δυτική Ευρώπη) που ηλεκτρίζει και συναρπάζει τις παθιασμένες μάζες με απραγματοποίητες υποσχέσεις, είναι ακόμα παρών για να μας θυμίζει την ελάχιστη απόσταση ανάμεσα στο πολιτικό ήθος και στη δημαγωγία και τον τσαρλατανισμό.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά όσους, με την προσφορά χρήσιμων εντύπων και πληροφοριών ή με φιλικές υποδείξεις και επισημάνσεις σε διάφορα δακτυλογραφημένα δοκίμια των κειμένων, συνέβαλαν στην αρτιότερη παρουσίαση του μυθιστορήματος και των σημειώσεων.
Ιδιαίτερα ευχαριστώ:
-Το συγχωριανό και φίλο Στέργιο Λεωνίδα Μούργκο, για τις ενθαρρυντικές προτροπές του ως προς την αναγκαιότητα συγγραφής του παρόντος έργου.
-Τον παιδικό μου φίλο Γιώργο Βοζιάνη, για την αδιάλειπτη συμπαράστασή του σ όλη τη διάρκεια συγγραφής του έργου.
-Το φίλο Δημήτρη Βαμβακά, τέως υποδιοικητή του Αγίου Όρους και σήμερα καθηγητή των Αρχαίων Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Κινσάσα (Κογκό).
-Το Δήμο Παπαφλέσσα Μεσσηνίας και ιδιαίτερα το Δήμαρχο κ. Περικλή Ψώνη και την κυρία Αγγελική Μαθιοπούλου, για την αμέριστη βοήθειά τους, κατά την επίσκεψή μου στους χώρους της θυσίας, ώστε ν αποκτήσω μια σαφή γνώση των τοπογραφικών δεδομένων της περιοχής γύρω από το Μανιάκι.
-Τα διευθυντικά στελέχη του Μουσείου Μακεδονικού Αγώ-να κ.κ. Βασίλειο Νικόλτσιο και Θάνο Κόρδα.
-Το δάσκαλο και ζωγράφο Αθανάσιο Π. Βοζιάνη, για τη θαυμάσια προσωπογραφία του Εμμανουήλ Παπά (στο εξώ-φυλλο).
Θα πρέπει να διευκρινιστεί πως οι Σημειώσεις/Επε-ξηγήσεις αποτελούν μια ξεχωριστή και αυτόνομη εργασία, κάτι σαν οιονεί ιστορική πραγματεία. Γι αυτό το λόγο διατυπώνονται ελεύθερες κρίσεις και κριτικές, γίνονται συσχετίσεις που γεφυρώνουν διαφορετικές εποχές και αναλύονται συμβάντα με τα οποία διαφωτίζονται πραγματικά ιστορικά γεγονότα. Από την άποψη αυτή επιβεβαιώνουν κάποιες καταστάσεις και μυθιστορηματικά θέματα που αναπτύσσονται σ ένα ιστορικό λογοτεχνικό πόνημα και συνεπώς αξιολογούνται ως αναπόσπαστο μέρος του έργου.
Η πρώτη αυτή Ειδική Έκδοση θα κυκλοφορήσει σε ελάχιστα αντίτυπα, τα οποία θα προσφερθούν τιμητικά σε φίλους, σε πολιτιστικούς συλλόγους και βιβλιοθήκες, σε κάποιους Δήμους και σε γνωστούς επιστημονικούς / ιστορικούς φορείς.

Θεσσαλονίκη, 18 Ιουνίου 2009
Σωκράτης Β. Σίσκος
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΤΡΙΑ
ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
«ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ»
και τους Πολιτιστικούς Συλλόγους «Εμμ. Παπάς» Αθηνών, Θεσσαλονίκης και της γενέτειρας του Ήρωα.

Η έκδοση του βιβλίου ιστορικής πεζογραφίας Ο γιος του Εμμ. Παπά στο Μανιάκι, του συγχωριανού μας Σωκράτη Σίσκου, αποτελεί σημαντική συμβολή στην έρευνα για την πραγματικά μεγάλη προσφορά του Μακεδόνα ήρωα και της πολύπαθης οικογένειάς του, στον αγώνα της εθνεγερσίας του 1821.
Αξιόλογοι ιστορικοί και λογοτέχνες, κυρίως στη Μακεδονία, έχουν ασχοληθεί με τη ζωή και τη δράση του Μακεδόνα Αρχιστράτηγου. Ομως, είναι η πρώτη φορά που ο ερευνητικός φακός ενός συγγραφέα, με ομαδοποίηση, συσχέτιση και σύγκριση των ιστορικών γεγονότων, ρίχνει φως, με βάση έγκυρες πηγές και τεκμηριωμένα στοιχεία, στο προσωπικό δράμα του ήρωα και στην ανάδειξη της προσφοράς και των τεσσάρων παιδιών του που πολέμησαν (και τα τρία σκοτώθηκαν) στη νότια Ελλάδα.
Ο Σωκράτης, μας παρουσιάζει με γλαφυρότητα και συγκλονιστικές σκηνές, τις τελευταίες ώρες ενός γιου του ήρωα, του Γιαννάκη Παπά, καθώς περιμένει το θάνατο στο Μανιάκι της Πελοποννήσου, δίπλα στον Παπαφλέσσα. Ας ελπίσουμε πως αυτές οι έρευνες θα συνεχιστούν, είτε από τον ίδιο, είτε από νεότερους ερευνητές για να έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα και των άλλων παιδιών του ήρωα που πολέμησαν στη Νότια Ελλάδα και στη Μολδοβλαχία, όπως ο Αναστασάκης, δίπλα στον Αλέξανδρο Υψηλάντη.
Η Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρεία « ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ» και οι Σύλλογοί μας, στην προσπάθεια ανάδειξης του έργου του Εμμ. Παπά, θα θέσουν στους στόχους τους και την τοποθέτηση προτομών αυτών των παιδιών του Αρχιστράτηγου στους τόπους της θυσίας τους.
Η εκδότρια Εταιρεία, με συναίνεση και των Πολιτιστικών Συλλόγων, ανέλαβε την έκδοση αυτού του εξαιρετικού βιβλίου του Σωκράτη Σίσκου, τα πνευματικά δικαιώματα του οποίου ο συγγραφέας μας εκχώρησε αφιλοκερδώς. Για τη δωρεά του αυτή τον ευχαριστούμε θερμά. Η Εταιρεία πιστεύει ότι με αυτή την ενέργειά της, εμπλουτίζει περισσότερο τη σχετική βιβλιογραφία για τη δράση του Εμμ. Παπά και της οικογένειάς του στην Επανάσταση του 1821. Είναι μια οικογένεια που προσέφερε στην Ελλάδα τόσα πολλά και η Ελληνική Πολιτεία την αγνόησε επί δεκαετίες, με τόσο ανάλγητο και ανεπίτρεπτο τρόπο.

Αθήνα, Οκτώβριος 2010

ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΣΤΙΚΗ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ
ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΣ».
Ο Πρόεδρος
Της Διαχειριστικής Επιτροπής

Αριστείδης Δράγιος
Συμβολαιογράφος


Για τον Πολιτιστικό Σύλλογο
«ΕΜΜ. ΠΑΠΑΣ ΑΘΗΝΩΝ»

Ο Πρόεδρος
Στέργιος Τσιάλας
Ατομικός Επιστήμων


Για τον ΠολιτιστικόΣύλλογο
«ΕΜΜ.ΠΑΠΑΣ»Θεσσαλονίκης

Ο Πρόεδρος
Χρήστος Δανιήλ


Για τον Πολιτιστικό Σύλλογο
« ΕΜΜ.ΠΑΠΑΣ» της γενέτειρας του Ήρωα

Ο Πρόεδρος
Γεώργιος Γρηγορούδης
ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ
της Β Έκδοσης 2010

Η έκδοση του καινούργιου αυτού βιβλίου του Σωκράτη Σίσκου βρίσκει τη χώρα μας βυθισμένη στο τέλμα της ανυποληψίας, της αναξιοπρέπειας της αναξιοπιστίας, της απύθμενης ανευθυνότητας και της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής αποσύνθεσης. Της κατάρρευσης όλων των αξιών και της απαξίωσης όλων των θεσμών, βορά στον αχαλίνωτο καταναλωτισμό, τον αλαζονικό ατομικισμό, τον πιθηκισμό μιμητισμό και την προκλητική και ξεδιάντροπη διαφθορά.
Σ αυτές τις συνθήκες είναι αναγκαία , όσο ποτέ άλλοτε, η ανάδειξη και προβολή προτύπων που να μπορούν να οδηγήσουν σε εθνική ανάταση, σε αφύπνιση της εθνικής μνήμης και αποκατάσταση της εθνικής αξιοπρέπειας. Και σ αυτό ακριβώς έγκειται η μεγάλη συμβολή του βιβλίου του Σωκράτη Σίσκου, « Ο γιος του Εμμ. Παπά στο Μανιάκι».
Το έργο αναδεικνύει και προβάλλει τον μεγάλο ήρωα Εμμ. Παπά που με την υπέρτατη θυσία του ίδιου, της οικογένείας του και της αμύθητης περιουσίας του, αποτέλεσε λαμπρό παράδειγμα προς μίμηση και οδήγησε στον ξεσηκωμό της Μακεδονίας κατά την εθνεγερσία. Η σημασία του βιβλίου γίνεται ακόμα πιο μεγάλη από το γεγονός, ότι η ανεπανάληπτη αυτή θυσία αγνοήθηκε συστηματικά, για ενάμισυ περίπου αιώνα, μια και μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες δεν αναφερόταν ούτε καν σαν υποσημείωση στα σχολικά εγχειρίδια.
Το βιβλίο αναδεικνύει επίσης, ένα ακόμα πολύ σημαντικό βήμα στην προσπάθεια που γίνεται τα τελευταία χρόνια, τόσο από μεμονωμένα άτομα, όσο και από συλλογικούς φορείς της ιδιαίτερης πατρίδας μας, να περιληφθεί ο πρωτεργάτης της επανάστασης στη Μακεδονία, Εμμ. Παπάς, στον ιστορικό χάρτη της χώρας μας και να ανεβεί στο ιστορικό βάθρο που δικαιωματικά του ανήκει, ως μοναδικό παράδειγμα αυτοθυσίας τόσο για τις τωρινές όσο και για τις επερχόμενες γενιές.
Ειδολογικά, το βιβλίο ανήκει στην ιστορική μυθιστοριογραφία και ο λόγος εκφέρεται με τρόπο που το καθιστά ευανάγνωστο και εύληπτο. Η ευχάριστη και εκλαϊκευμένη εκφορά του λόγου, όμως, δεν αποστερεί το βιβλίο από την επιστημονική και ιστορική του τεκμηρίωση. Και τούτο γιατί η παρουσίαση τόπων, χρόνων και προσώπων γίνεται μετά από συστηματική και εξαντλητική έρευνα, η δε ιστορική σύνθεση στηρίζεται στην εξάντληση πολυτιμότατου αρχειακού υλικού, στη συγκριτική αξιολόγηση του περιεχομένου του και την άοκνη διασταύρωση συχνά συγκρουομένων πληροφοριών που περιέχονται στις πρωτογενείς πηγές.
Το λογοτεχνικό εύρημα των αναμνήσεων του Γιαννάκη Παπά, που ταυτόχρονα γίνεται και ένα είδος αφηγητή, είναι πρωτότυπο και υπηρετεί θαυμάσια το σκοπό του έργου μια και η «κατάθεσή» του, εν είδη εξομολόγησης, είναι εξόχως συγκλονιστική αφού γίνεται λίγες μόνο ώρες πριν θυσιασθεί. Η δε ανάγνωση του βιβλίου αποτελεί μια πραγματική πνευματική απόλαυση στις στείρες και άνυδρες μέρες μας.
Η δύναμη της περιγραφής είναι εκπληκτική και με ιδιαίτερη μαεστρία ζωντανεύει χώρους και χρόνους, σκιαγραφώντας ταυτόχρονα χαρακτήρες με τρόπο μοναδικό. Ο αναγνώστης μένει έκπληκτος από το μέγεθος της έρευνας που προηγήθηκε για να μπορέσουν να αποδοθούν με τέτοια λεπτομέρεια, πιστότητα και εγκυρότητα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν τον τόπο μας τη δεδομένη ιστορική στιγμή. Και μόνο η παρέλαση τόσων ονομάτων και τοπωνυμιών, μέσα σε ένα τεράστιο ιστορικό πλαίσιο, αφήνει τον αναγνώστη βαθειά εντυπωσιασμένο.
Εκείνο όμως που κάνει όλο το έργο πολυσήμαντο και ταυτόχρονα, τραγικά επίκαιρο, είναι η διεισδυτική ανατομία της ράτσας μας. Η κατάρα της διχόνοιας, του εμφυλίου σπαραγμού και της πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής παρακμής, μετά από στιγμές έξαρσης και θριάμβου, είναι το τραγικό χαρακτηριστικό μας που έρχεται από το βάθος του χρόνου και θρονιάζεται ολόιδιο και στις μέρες μας. Η αντικειμενική απεικόνιση των ιστορικών γεγονότων, χωρίς την ωραιοποίηση των σχολικών εγχειριδίων, όσο και αν πονά, αποτελεί απαράβατο όρο για τη διδακτική αποστολή της ιστορίας και από την άποψη αυτή το βιβλίο αποτελεί μια σημαντική συμβολή στην υπάρχουσα λειψή βιβλιογραφία.
Η λεπτομερής και εμπεριστατωμένη σκιαγράφηση και περιγραφή του εμφύλιου σπαραγμού, των δολοπλοκιών και μικροτήτων των διαφόρων καπετανάτων και του αθέμιτου πλουτισμού των επιτηδείων, σε μια τόσο κρίσιμη για την έκβαση του αγώνα στιγμή, αποτελεί μια δυσάρεστη αλλά απόλυτα αναγκαία υπόμνηση των μεγάλων τρωτών της ράτσας μας, που μέσα από τα πυρά της αυτογνωσίας ίσως οδηγήσει στην κάθαρση και την εθνική αφύπνιση. Στο μουντό και καταθλιπτικό αυτό πλαίσιο, προβάλλει πιο έντονα και καθαρά η ανιδιοτελής μορφή και ανυστερόβουλη στάση του Παπά, που τα θυσίασε όλα, σε αντίθεση με τους ταπεινούς καιροσκόπους και ιδιοτελείς πολιτικάντηδες της εποχής του και όχι μόνο.. Προβάλλει επίσης επιτακτικά η ανάγκη για την πανελλήνια, και γιατί όχι παγκόσμια αναγνώριση της υπέρτατης θυσίας του και η ανάγκη να μπει επί τέλους τέρμα στη μονοπώληση από ορισμένους της ιστορίας του αγώνα.
Τέλος εκείνο που διαπερνά το βιβλίο αυτό, αλλά και όλο το συγγραφικό έργο του Σωκράτη Σίσκου, είναι η απέραντη αγάπη του για τη μακεδονική γη και η μέχρι εμμονής υπεράσπιση της ελληνικότητάς της. Είναι αυτή η «εμμονή» που οδήγησε τον συγγραφέα στην συγκινητική και ανιδιοτελή χειρονομία της εκχώρησης των πνευματικών δικαιωμάτων του για το βιβλίο στον Πολιτιστικό Σύλλογο «Εμμανουήλ Παπά» Αθηνών και στην ομώνυμη «Αστική μη-Κερδοσκοπική Εταιρεία», με την πεποίθηση ότι έτσι στηρίζει και ενδυναμώνει τις προσπάθειές τους για την προβολή και καταξίωση του ήρωα.
Κλείνοντας, θα πρέπει να επισημανθεί ότι το παράρτημα του βιβλίου με τις διακόσιες τέσσερις σημειώσεις, σχόλια κλπ. αποτελεί ένα πολυτιμότατο υλικό που, θα μπορούσε θαυμάσια να αξιοποιηθεί για την εκπόνηση μιας αυτοτελούς ιστορικής μελέτης και δεν πρέπει, σε καμία περίπτωση, να πάει χαμένο. Ελπίζω η φιλική αυτή παρότρυνση να εισακουστεί, όπως, ευτυχώς, εισακούστηκαν και οι συνεχείς παροτρύνσεις μου για την συγγραφή αυτού του βιβλίου και την εξόφληση από το συγγραφέα “ ενός οφειλόμενου μεγάλου χρέους προς τον ήρωα”.
Θέλω να πιστεύω πως ο Σωκράτης θα το επιχειρήσει. Αξιον εστί το τίμημα…

Αθήνα, Ιανουάριος 2010.
Στέργιος Λ. Μούργκος

Ομότιμος καθηγητής
City University of New York.


Επιστροφή στο κατάλογο