Σερραϊκά βιβλία

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΔΟΒΙΣΤΑΣ

Η έκδοση του βιβλίου «Η μάχη της Δοβίστας», του Βασίλη Κ. Κάρτσιου, επιχειρεί να ρίξει φως σε γεγονότα του Μακεδονικού Αγώνα στην ανατολική Μακεδονία, δηλαδή σε μια όχι τόσο γνωστή πτυχή της ιστορίας μας. Το βιβλίο συγκεκριμένα αναφέρεται «στα γεγονότα που συντάραξαν τα Δαρνακοχώρια και τις Σέρρες και έφεραν στα πρόθυρα του πολέμου Ελλάδα και Τουρκία». Το βιβλίο περιλαμβάνει όλα τα ονόματα των μακεδονομάχων του νομού Σερρών και της Στρώμνιτσας.

Ο συγγραφέας Βασίλης Σ. Κάρτσιος στο προλογικό σημείωμά του, το οποίο και στη συνέχεια παραθέτουμε, αναφέρεται στην ιστορία του βιβλίου αλλά συγχρόνως και στην κατάσταση που επικρατούσε στην ανατολική Μακεδονία κατή τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα.

Προλογικά
«Στην ανατολική Μακεδονία η οργάνωση είχε στηριχθεί σε τοπικούς αρχηγούς στις Σέρρες, την Αλιστράτη και τη Ζίχνα, όπως ο Ζέρβας (Δούκας)».
Μ? αυτές τις 20 λέξεις σκιαγραφείται ο Μακεδονικός Αγώνας, κατά το 1907 και το 1908, στην περιοχή των Σερρών στον 14ο τόμο της «Ιστορίας του ελληνικού έθνους».
Στις δυόμισι αυτές σειρές δεν μπορεί να «χωρέσει» αυτό που έγραψε ο ηρωικός πρόξενος των Σερρών Αντώνιος Σακτούρης στα απομνημονεύματά του για τη θητεία του στη μαρτυρική πόλη των Σερρών:
«...Καθ? όλην την τριετίαν, που έμεινα εκεί, δεν ενθυμούμαι να εκοιμήθην μίαν καν νύκτα, χωρίς διακοπήν. Διότι ήρχοντο να μου αναγγείλουν ότι ο δείνα εδολοφονήθη, η τάδε συμπλοκή εγένετο, αυτός ο εμπρησμός ή εκείνη η λεηλασία. Ουδέ ώρα ανάπαυλα... Το προξενείο των Σερρών ήτο ουσιαστικώς σαν ένα αρχηγείον εις πολεμικόν μέτωπον και επεβάλλετο αδιάκοπος αγρυπνία».
Οι δυόμισι αυτές σειρές δεν συνάδουν με αυτό που έγραψε ο μητροπολίτης Δράμας και μετέπειτα Σμύρνης Χρυσόστομος σε αναφορά του προς το Πατριαρχείο, αναφερόμενος στο ξεκλήρισμα της οικογένειας Κομπόκη στην Καλλιθέα Δράμας, κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα:
«Το παρελθόν είναι σκοτεινή άβυσσος, το παρόν κοιλάς κλαυθμώνος, το μέλλον είναι αφεγγές και ασέληνον».
Η αντίφαση αυτή αποτελεί πρόκληση για έναν ερευνητή και ιστορικό, τη στιγμή μάλιστα που αποτελεί γέννημα θρέμμα μίας περιοχής για την οποία ο Σακτούρης έγραψε: «...αι Σέρραις υπήρξαν η αστείρευτος κρήνη του Ελληνικού φρονηματισμού της Ανατολικής Μακεδονίας. Διά τούτο ο ελληνικός αυτός φάρος ήτο ο στόχος της Βουλγαρικής μανίας και ευνόητος η λύσσα, μεθ? ης, θέλοντες να υπερισχύσουν οι Σχισματικοί, συμπεριφέροντο προς τας ?Αθήνας της Μακεδονίας?».
Η αντίφαση αυτή υπήρξε το ερέθισμα για τη συγγραφή του [συγκεκριμένου] έργου. Η ιδέα για την έκδοση του βιβλίου αυτού άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά το 1998 με την έκδοση, από το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, του τρίτου τόμου της τριλογίας για το Μακεδονικό Αγώνα με τίτλο «Η τελευταία φάση της ένοπλης αναμέτρησης στη Μακεδονία (1907-1908)», που περιλαμβάνει 100 έγραφα από το αρχείο του υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας, και ορισμένα από τα οποία αναφέρονται στη δράση των ανταρτικών ομάδων στην ανατολική Μακεδονία.
Η εξολόθρευση του αντάρτικου σώματος του καπετάν Μακούλη από τον οθωμανικό στρατό στις παρυφές του υψώματος της Παναγίας στη Δοβίστα ημέρα Σάββατο, στις 14 Ιουλίου του 1907, και η φοβερή μάχη που έδωσε ο Μητρούσης Γκογκολάκης την ίδια ημέρα στα Κάτω Καμενίκια, στις Σέρρες, με όλη την τουρκική φρουρά, έφεραν σε πολύ δύσκολη θέση τις ελληνικές προξενικές αρχές στις Σέρρες και τη Θεσσαλονίκη και απασχόλησαν την ελληνική διπλωματία καθ? όλη τη διάρκεια του 1907. [...] Οι εξελίξεις υπήρξαν ραγδαίες, με εμπλοκή των Μεγάλων Δυνάμεων και με αφόρητες πιέσεις στην ελληνική κυβέρνηση να σταματήσει να υποστηρίζει τα αντάρτικα σώματα στη Μακεδονία. Απειλήθηκε η διακοπή των διπλωματικών σχέσεων του τότε Ελληνικού Βασιλείου με την Οθωμανική Αυτοκρατορία καθώς -εκτός των άλλων- οι Τούρκοι ιθύνοντες τρομοκρατούσαν τον ελληνικό πληθυσμό απειλώντας με σφαγές «τύπου Αρμενίας».
Η Υψηλή Πύλη επέδωσε διακοίνωση στην ελληνική κυβέρνηση (ουσιαστικά ήταν τελεσίγραφο πολέμου), ζήτησε την αποπομπή του Λάμπρου Κορομηλά από το προξενείο Θεσσαλονίκης και την απομάκρυνση του τότε μητροπολίτη Δράμας Χρυσόστομου, ενώ ο Αντώνιος Σακτούρης ζήτησε από το υπουργείο Εξωτερικών τη μετάθεσή του από το προξενείο Σερρών.
Η εξολόθρευση του ανταρτικού σώματος του καπετάν Μακούλη από τους Τούρκους, τον Ιούλιο του 1907 στη Δοβίστα, έγινε χωρίς λόγο και αιτία. Ήταν αποτέλεσμα μιας σειράς ατυχών αλλά και ανόητων ενεργειών. Ο Θεοδόσης Μπουμπούμης ή Γκοντότσιος είχε την ατυχία να βρεθεί σε μια πολύ δυσάρεστη θέση και από τη στιγμή εκείνη τα πράγματα πήραν το δρόμο τους. Ο Θεοδόσης, όπως και όλοι οι εμπλεκόμενοι στα γεγονότα της Δοβίστας, δεν ήταν σε θέση να συνειδητοποιήσουν εκείνη τη χρονική περίοδο ότι είχαν μπλεχτεί σε ένα πολιτικό και διπλωματικό κουβάρι, στο οποίο μετείχαν, εκτός της Υψηλής Πύλης και του Ελληνικού Βασιλείου, και οι Μεγάλες Δυνάμεις, που θέλησαν να επιβάλουν το μεταρρυθμιστικό σχέδιο για τη Μακεδονία. Το φορτίο ήταν πολύ βαρύ για να το αντέξουν οι πλάτες των Δοβιστιανών.
[...]
Στο βιβλίο αυτό γίνεται μία προσπάθεια «αποκρυπτογράφησης» των επιστολών του προξένου των Σερρών Αντωνίου Σακτούρη προς το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, που αφορούν τα γεγονότα της Δοβίστας τον Ιούλιο του 1907 αλλά και τις συνέπειες για τους κατοίκους του χωριού.
Επειδή τα δημοσιευμένα έγγραφα που αφορούσαν την ανατολική Μακεδονία και τα γεγονότα της Δοβίστας ήταν ελάχιστα σε σχέση με τον όγκο των δημοσιευμένων επιστολών, χρειάστηκε να ανατρέξω στον ογκωδέστατο φάκελο των επιστολών του Σακτούρη προς το ελληνικό υπουργείο των Εξωτερικών κατά τη διάρκεια του 1907, τα αντίγραφα των οποίων βρίσκονται στο Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα, στις εφημερίδες της εποχής αλλά και στα γεγονότα, όπως τα κατέγραψε η συλλογική μνήμη των Δοβιστιανών που τα έζησαν και των απογόνων τους.
Η Δοβίστα υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα οργάνωσης του Μακεδονικού Αγώνα στην ανατολική Μακεδονία, καθώς, όπως θα δούμε, υπήρξε κόμβος διακίνησης και αποθήκευσης όπλων και βέβαια καταφύγιο των ελληνικών ανταρτικών σωμάτων που δρούσαν στην περιοχή.
Μέσα από τις σελίδες αυτού του βιβλίου αναδεικνύονται ηρωικές μορφές της Δοβίστας που έμειναν στην αφάνεια, αν και διώχτηκαν και φυλακίστηκαν από τις οθωμανικές αρχές μετά το μακελειό στα υψώματα του ηρωικού χωριού, που εκτός των άλλων έβγαλε από τα σπλάχνα του την αγνότερη και ανιδιοτελέστερη μορφή της επανάστασης του 1821, τον Εμμανουήλ Παπά.

Επιστροφή στο κατάλογο