ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Η μουσική παράδοση της Νιγρίτας και της Βισαλτίας

Η παρουσίαση του βιβλίου του Νίκου Λ. Πασχαλούδη «ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ. Η μουσική παράδοση της Νιγρίτας και της Βισαλτίας», που εξέδωσε η Ομοσπονδία Πολιτιστικών Συλλόγων & Σωματείων Ν. Σερρών με έδρα τη Θεσσαλονίκη, πραγματοποιήθηκε στην πόλη των Σερρών την ΔΕΥΤΕΡΑ 28 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2008 και ώρα 20.00, στο αμφιθέατρο της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Σερρών.

Την παρουσίαση έκαναν ο κ. Παύλος Τσακιρίδης, Διευθυντής του Λυκείου Προβατά και η κ. Ελευθερία Ζάγκα, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Ν. Σερρών.

Στην εκδήλωση η οποία τελούσε υπό την αιγίδα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Σερρών και την συνεργασία της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Σερρών, συμμετείχε και η Μικτή Χορωδία του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Νιγρίτας με μαέστρο τον κ. Αστέριο Γούναρη που ερμήνευσε τραγούδια που περιέχονται στο βιβλίο

 

ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ του Νίκου Πασχαλούδη

Η πολύχρονη και επίπονη προσπάθεια του συγγραφέα, για την καταγραφή και διάσωση των δημοτικών τραγουδιών της Νιγρίτας και της επαρχίας Βισαλτίας, τα οποία όμως αγγίζουν όλο το Ν. Σερρών αφού τα τραγουδούσαν όλοι οι Σερραίοι, αποτελεί μία πρωτοποριακή και πρωτότυπη εργασία γιατί επιχειρεί να διασώσει το αυθεντικό δημοτικό τραγούδι από την παραποίησή του, την κακοποίησή του και την βιομηχανοποίησή του στο βωμό των οικονομικών συμφερόντων. Είναι ένας πολιτιστικός θησαυρός, μία ανεκτίμητης αξίας προσφορά, από εκείνες που συνθέτουν την πολιτιστική μας ταυτότητα και κληρονομιά. Είναι ένα βιβλίο που θα πρέπει να κοσμεί την βιβλιοθήκη κάθε Σερραίου, αλλά και να αποτελέσει βιβλίο αναφοράς σε κάθε ερευνητή – μελετητή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και μουσικής μας παράδοσης.

Στα ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ του Νίκου Πασχαλούδη καταγράφηκαν όλα τα δημοτικά τραγούδια της Νιγρίτας και των χωριών της Βισαλτίας, τα τραγούδια που τραγούδησαν οι Βισάλτες στο πρώτο μισό του περασμένου αιώνα, και πολλά από αυτά τα τραγουδούν και σήμερα. Καταγράφηκαν όμως όσα έμαθαν οι Βισάλτες από ζωντανά ακούσματα στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον τους, όσα δηλαδή έμαθαν πριν να γίνουν το γραμμόφωνο και το ραδιόφωνο αναμεταδότες της δημοτικής μας μουσικής παράδοσης. Καταγράφηκαν όλα. Από τα απλοϊκά τραγούδια της παιδικής ηλικίας, τραγούδια των παιχνιδιών ή νανουρίσματα, ως τα διαμάντια της δημοτικής μας μουσικής παράδοσης. Καταγράφηκαν τραγούδια δημιουργήματα της Νιγρίτας και της Βισαλτίας, καταγράφηκαν όμως και τραγούδια που έφτασαν στη Βισαλτία από αλλού. Καταγράφηκαν έτσι 793 τραγούδια που με τις παραλλαγές τους ξεπερνούν τα 1650. Η εργασία του Νίκου Πασχαλούδη αποτελείται από δύο μέρη, το έντυπο, και το ηχητικό. Στο έντυπο μέρος, ένα βιβλίο με 808 σελίδες, εκτός από τα προλογικά στοιχεία και την εισαγωγή, καταχωρίζονται οι στίχοι των τραγουδιών που συνοδεύονται από την ολική ή μερική απομαγνητοφώνηση, ανάλογα με τις δυσκολίες που παρουσιάζει η γλώσσα τους.

Στο ηχητικό μέρος περιλαμβάνονται 1168 ηχογραφήσεις που καταχωρίστηκαν σε 58 οπτικούς δίσκους CD και συνοδεύονται από ένα τεύχος 48 σελίδων με τα ευρετήριά τους. Επειδή ήταν τεχνικά και οικονομικά αδύνατο να κυκλοφορήσει το βιβλίο συνοδευόμενο από 58 δίσκους, οι ηχογραφήσεις καταχωρίστηκαν σε δύο οπτικούς δίσκους DVD, οι οποίοι προσφέρονται δωρεάν από την Ομοσπονδία μαζί με το έντυπο μέρος της εργασίας.

Στα ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ της Νιγρίτας και της Βισαλτίας βρίσκονται τραγούδια από όλα τα είδη. Βρίσκονται τραγούδια της αγάπης, του γάμου, ιστορικά, ακριτικά, της ζωής των ληστών, τραγούδια παραλογές, της ξενιτιάς, σκωπτικά, νεκρικά, λειτουργικά (κάλαντα, λαζαριανά, της Μεγάλης Εβδομάδας, τραγούδια για διάφορες γιορτές), τραγούδια παιδικά. Μέσα σ’ αυτόν τον πλούτο των τραγουδιών βρίσκονται πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία. Για την αγάπη υπάρχουν πάμπολλα τραγούδια, που διατρέχουν όλη την έκταση του βιβλίου. Είναι όμως αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στα λαζαριανά τραγούδια που τα τραγουδούσαν και τα χόρευαν τα νέα κορίτσια της Βισαλτίας στη γιορτή του Λαζάρου, κατάλοιπο ενός αρχαίου εθίμου για ανοιξιάτικα κάλαντα, κυριαρχεί το στοιχείο της αγάπης. Από τα 80 τραγούδια, και τις πάνω από 130 παραλλαγές τους, όλα σχεδόν είναι τραγούδια της άνοιξης και του έρωτα, τα κορίτσια της Βισαλτίας δηλαδή τραγουδούσαν, σε μια μόνο γιορτή, τον έρωτα και την άνοιξη με πάνω από 130 διαφορετικούς τρόπους. Στα ιστορικά τραγούδια βρίσκονται αναφορές για όλη την περίοδο της νεότερης ιστορίας μας. Από την κλεφτουριά μέχρι τον πόλεμο του ’40, την κατοχή και τον εμφύλιο.

Υπάρχουν αναφορές σε πράξεις γενναιότητας και θυσίας, όπως στο Σούλι, στη θυσία του Καπετάν Μητρούση, στην ομαδική εκτέλεση των Κερδυλλίων κ.ά., υπάρχουν επώνυμες αναφορές για ένδοξους Έλληνες, υπάρχουν όμως και αναφορές σε γεγονότα που δεν είναι πλατύτερα γνωστά, που όμως συνθέτουν ένα μέρος της ιστορίας μας, της τοπικής ιστορίας αλλά και ευρύτερα του ελληνισμού. Και στις παραλογές όμως βρίσκονται ενδιαφέροντα στοιχεία. Το πασίγνωστο τραγούδι «Του νεκρού αδερφού», όπως και το τραγούδι για το γεφύρι της Άρτας, τα τραγούδησαν οι Βισάλτες πριν ακόμη τα δουν γραμμένα στα βιβλία. Υπάρχουν τραγούδια γνωστά από άλλες καταγραφές, με αναφορές σε διάφορα θέματα της κοινωνικής ζωής, υπάρχουν όμως και σχεδόν άγνωστα τραγούδια, όπως το διαμάντι της δημοτικής μας παράδοσης, «Ο ντεληγιάννης». Από τα κάλαντα, έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον τοπικά κάλαντα, «τα κόλιντα» όπως λέγονταν στη Βισαλτία, γιατί είναι μια συνέχεια από την αρχαία δωρική ειρεσιώνη, τα κάλαντα δηλαδή της ανοιξιάτικης πρωτοχρονιάς, διατηρώντας το ύφος και το περιεχόμενό τους.

Από τα άλλα τραγούδια, αξίζει να σημειωθούν: α) Το τραγούδι «Η Μαρουδιά», που το τραγουδούσαν παλιότερα οι Νιγριτινοί στο πανηγύρι της Κυριακής του Θωμά. Το τραγούδι όπως φαίνεται στα αρχεία της Ακαδημίας Αθηνών, καταγράφηκε από τη Δυτική Μακεδονία ως τη Θράκη χωρίς να αναφέρεται καταγραφή της Νιγρίτας. Μόνο μία καταγραφή του 1917, αναφέρει τη Μαρουδιά ως Αχινιώτισσα και χαρακτηρίζει το τραγούδι ως «αδήλου τόπου». Αποδεικνύεται όμως ότι η Μαρουδιά, ως Αχινιώτισσα ή Χιανιώτισσα ή Γιανιώτισσα, έχει προέλευση τη Νιγρίτα. Σημειώνεται ότι η αναζήτηση των τραγουδιών, στο έντυπο ή το ηχητικό μέρος της εργασίας, διευκολύνεται από τα στοιχεία που συνοδεύουν κάθε τραγούδι, (αριθμός, τίτλος, θέση στους δίσκους), ανεξάρτητα από την αφετηρία της αναζήτησης. Τα ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ – Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΝΙΓΡΙΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΣΑΛΤΙΑΣ παραδίδονται στους αναγνώστες, ώστε οι παλαιότεροι να έχουν την ευκαιρία και την αφορμή για νοσταλγικές αναδρομές στο παρελθόν και οι νεώτεροι να γνωρίσουν την ομορφιά τους.

 

Φωτογραφίες από την εκδήλωση