Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ KAI TO ΨΕΥΔΕΠΙΓΡΑΦΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΩΝ ΣΚΟΠΙΩΝ

 


Αφιερώνεται
Με σεβασμό και ευγνωμοσύνη στους προγόνους μας Μακεδόνες, που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν για την ελευθερία και τη δόξα της αιώνιας Ελληνικής Μακεδονίας.

 



ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Γείτονες λαοί πλαστογράφησαν την ιστορία της Μακεδονίας και κατάφεραν έτσι να παραπλανήσουν τη διεθνή κοινότητα, επειδή εμείς αφενός δεν γνωρίσαμε και δεν προβάλαμε αυτή την ιστορία όταν και όπως θα έπρεπε και αφετέρου δεν αντιδράσαμε καίρια στις παραπάνω καλά σχεδιασμένες ενέργειες. Η μακροχρόνια φιλία μας με τη Σερβία δεν μας επέτρεψε να αντιληφθούμε έγκαιρα ότι αυτή θα δρούσε σε βάρος της Ελλάδας. Νομίσαμε ότι όσα λέγονταν και γράφονταν για τη Μακεδονία στο γειτονικό κράτος προορίζονταν για εσωτερική πολιτική κατανάλωση. Υποτιμήσαμε άλλωστε εξαρχής ως αστείες τις προσπάθειες των Σλάβων Σκοπιανών, που εμφανίστηκαν ως νομάδες μόλις τον 6ο αιώνα μ.Χ., να διεκδικήσουν την ιστορία και τον πολιτισμό της Μακεδονίας των τεσσάρων χιλιάδων ετών. Έτσι όμως βρεθήκαμε ξαφνικά μπροστά στο τετελεσμένο γεγονός της αναγνώρισης των Σκοπίων από τις Η.Π.Α. και ήδη από περισσότερα από εκατό κράτη με το όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Και από εκεί που αξιώναμε αδιάλλακτα από τους Σκοπιανούς να απομακρύνουν από την ονομασία του κράτους τους κάθε αναφορά στη λέξη Μακεδονία, καταλήξαμε να διαπραγματευόμαστε προτάσεις, όπως αυτή του μεσολαβητή Μάθιου Νίμιτς, που επιδιώκουν να στερήσουν και από εμάς τους ίδιους το δικαίωμα επίσημης χρήσης του ονόματος «Μακεδονία» σε διεθνές επίπεδο.
Όταν βρίσκεται κανείς αντιμέτωπος με τέτοιες εξελίξεις, που μεθοδεύονται με απίστευτο θράσος από γείτονες τόσο πονηρούς και υστερόβουλους, αδράνεια δεν δικαιολογείται. Πολύ περισσότερο, απαιτείται στάση εγρήγορσης και συνεχούς προσπάθειας. Προσπάθεια που πρέπει, μεταξύ άλλων, να εστιάσει στην καλή γνώση της ελληνικής ιστορίας της Μακεδονίας και στη διεθνή προβολή, με ορθό τρόπο, των ακλόνητων ιστορικών επιχειρημάτων μας.
Στην προσπάθεια αυτή επιθυμώ να συμβάλλω ταπεινά και εγώ, ως έφεδρος αξιωματικός του ελληνικού στρατού, με την παρούσα εργασία μου. Ευχαριστώ τον φίλο και συνάδελφο φιλόλογο καθηγητή κ Χαραλαμπίδη Χαράλαμπο για τις διορθώσεις του κειμένου.
Η δημοσίευσή της ανάγεται σε πρωτοβουλία και συντελείται με την ευγενή χορηγία της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης. Για το λόγο αυτό θα ήθελα και από τη θέση αυτή να ευχαριστήσω θερμά τον Παναγιώτατο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ.κ. Άνθιμο.
Σέρρες, Δεκέμβριος 2006 Κυριάκος Παπακυριάκου


ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

I. Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ
A. ΟΙ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΣ ΤΩΝ ΒΟΡΕΙΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
B. ΟΙ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
C. ΟΙ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ ΩΣ ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
D. ΟΙ ΜΑΚΕΔΟΝΕΣ ΩΣ ΦΟΡΕΙΣ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
E. ΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΣΦΕΤΕΡΙΣΤΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ;
II. ΤΟ ΣΚΟΠΙΑΝΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΕΚΤΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΤΟΥ
A. Η ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΛΕΓΟΜΕΝΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
1. Αρχαία και βυζαντινά χρόνια
2. Τουρκοκρατία
3. Η Βουλγαρική Εξαρχία και οι Συνθήκες του Αγίου Στεφάνου και του Βερολίνου
4. Οι Μακεδονικές Επαναστατικές Οργανώσεις
5. Ο Μακεδονικός Αγώνας
6. Οι Βαλκανικοί και Παγκόσμιοι πόλεμοι
7. Τα χρόνια του εμφυλίου
8. Συνεργασία Σκοπιανών και Βουλγάρων για τη «Macedonije Egeska»
B. ΊΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
1. Το παρασκήνιο της ίδρυσης του ομόσπονδου κράτους των Σκοπίων από τον Τίτο
2. Η εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού του κράτους των Σκοπίων
3. Το σύγχρονο κράτος των Σκοπίων και τα κίνητρα της διεκδίκησης
του ονόματος «Μακεδονία»
a) Σύντομο ιστορικό της ίδρυσης και διεθνούς αναγνώρισης του κράτους των Σκοπίων
b) Οι συνδεόμενες με τη διεκδίκηση του ονόματος «Μακεδονία» επεκτατικές επιδιώξεις.
C. Η ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
1. Παραπλάνηση της διεθνούς κοινότητας για την εθνικότητα των κατοίκων
της Μακεδονίας
2. Προσηλυτισμός των Ελλήνων της Μακεδονίας
3. Προπαγάνδα εντός τους κράτους των Σκοπίων
4. Τα Σκόπια ως παράγοντας αποσταθεροποίησης των Βαλκανίων
D. ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΡΟΥΣΗ ΤΩΝ ΣΚΟΠΙΑΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΩΝ ΑΡΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
1. Η παραποίηση των βορείων συνόρων της Ελλάδας
2. Η επίκληση των ύβρεων του Δημοσθένη («βάρβαροι») κατά των Μακεδόνων
3. Η επίκληση του χρησιμοποιούμενου για τον χαρακτηρισμό του βασιλέα Αλέξανδρου Α΄ όρου «φιλέλληνας»
4. Η επίκληση των αναφορών του Ισοκράτη στην καταγωγή της βασιλικής δυναστείας των Μακεδόνων
5. Η συσχέτιση της γλώσσας των αρχαίων Μακεδόνων με τη γλώσσα των Ιλλυριών
6. Η επίκληση του χρησιμοποιούμενου από τον Πλούταρχο όρου «μακεδονιστί»
7. Η συσχέτιση της σκοπιανής γλώσσας με τη γλώσσα των Βυζαντινών Θεσσαλονικέων
8. Η παρουσίαση των αρχαίων Μακεδόνων ως εξελληνισθέντος βάρβαρου λαού
9. Η επίκληση της έλλειψης ενεπίγραφων ελληνικών πλακών χρονολογούμενων πριν τον 6ο αιώνα π.Χ.
10. Η επίκληση της ύπαρξης αυτόνομου μακεδονικού έθνους και η προσπάθεια των Σκοπιανών να ταυτιστούν μαζί του
11. Συνοπτική έκθεση άλλων ανιστόρητων ισχυρισμών
12. Η άλλη όψη: Σλάβοι κήρυκες της ελληνικής ταυτότητας της Μακεδονίας
III. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
A. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ ΜΑΚΕΔΩΝ-ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
B. ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ
1. Ηρόδοτος
2. Αρριανός
3. Στράβων
4. Ισοκράτης
5. Πολύβιος
6. Πλούταρχος
7. Παυσανίας
8. Διόδωρος
9. Αισχύνης
10. Αισχύλος
11. Όμηρος
12. Άλλες πηγές
C. ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΝΑΣΚΑΦΩΝ
1. Γενικές παρατηρήσεις
2. Ευρήματα στο εντός της ελληνικής επικράτειας τμήμα της Μακεδονίας
a) Δίον
b) Αιγές (Βεργίνα)
c) Πέλλα
d) Αιάνη
e) Αμφίπολη
f) Σίνδος
3. Ευρήματα στο εκτός της ελληνικής επικράτειας τμήμα της Μακεδονίας («βόρεια Μακεδονία»)
D. ΘΕΑΤΡΑ
E. ΜΟΥΣΙΚΗ
F. ΘΡΗΣΚΕΙΑ
G. ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΣΕ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ
1. Το όραμα του προφήτη Δανιήλ
2. Τα βιβλία των Μακκαβαίων
3. Η μετάφραση στα ελληνικά της Παλαιάς Διαθήκης
4. Οι Πράξεις των Αποστόλων
5. Οι επιστολές του Αποστόλου Παύλου
6. Τα κείμενα του αγίου Ι. Χρυσόστομου
H. ΓΛΩΣΣΑ
1. Η τεκμηρίωση της ελληνικότητας της αρχαίας μακεδονικής γλώσσας
a) Οι αρχαίες μακεδονικές ενεπίγραφες πλάκες
b) Άλλες αποδείξεις
2. Χαρακτηριστικά της αρχαίας ελληνικής μακεδονικής γλώσσας
a) Γενικές παρατηρήσεις
b) Το λεξιλόγιο της ελληνικής μακεδονικής διαλέκτου
c) Γλωσσικές ιδιομορφίες λόγω της μετάβασης των Μακεδόνων από τη δωρική στην
αττική διάλεκτο και το παράδειγμα των Δαρνακοχωριτών
d) Η έλλειψη συγγένειας μεταξύ της αρχαίας μακεδονικής και της σλαβομακεδονικής γλώσσας
3. Η σλαβομακεδονική γλώσσα
a) H γέννηση της σλαβομακεδονικής γλώσσας
b) Η διάδοση της σλαβομακεδονικής γλώσσας
IV Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΕΠΙΓΡΑΦΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΤΩΝ ΣΚΟΠΙΩΝ ΕΙΝΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
IV. ΕΠΙΛΟΓΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ



I. Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

^

αρχή


A. Οι Μακεδόνες ως προστάτες των βορείων συνόρων της Ελλάδας

Οι Μακεδόνες, όπως γράφει ο Π. Ν. Ανδριώτης, ήταν πανάρχαια ελληνική φυλή, όπως οι Δωριείς, οι Ίωνες και οι Αιολείς. Μιλούσαν ελληνικά σε διάλεκτο που συγγένευε ιδιαίτερα με τη δωρική και την αιολική διάλεκτο1. Ήταν σκληραγωγημένος ορεσίβιος δυναμικός λαός, προσηλωμένος στα ιδανικά του Ελληνισμού και με ακμαίο το εθνικό ελληνικό φρόνημα.
Οι Μακεδόνες αγωνίζονταν από αρχαιοτάτων χρόνων για τη διαφύλαξη των ελληνικών συνόρων στο βορρά. Από αγάπη για την πατρίδα τους, την Ελλάδα, και με ακμαίο το ελληνικό φρόνημα πρότασσαν πάντοτε με γενναιότητα τα στήθη τους κατά των βαρβάρων για να προφυλάξουν και τη νότιο Ελλάδα από τις βαρβαρικές επιδρομές. Ο Πολύβιος αναφέρει χαρακτηριστικά στην ιστορία του: «Μεγάλη τιμή αξίζουν οι Μακεδόνες, οι οποίοι από αρχαιότατους χρόνους κατανάλισκαν και συνεχίζουν να καταναλίσκουν το περισσότερο διάστημα της ζωής τους αγωνιζόμενοι εναντίον των βαρβάρων για την ασφάλεια όλων των Ελλήνων. Ποιος μπορεί να αγνοήσει ότι, αν οι κάτοικοι της νότιας Ελλάδας δεν είχαν το προπύργιο αυτό που λέγεται Μακεδονία και τη φιλοτιμία των βασιλέων της, θα κινδύνευαν πάντοτε;»2
Οι Μακεδόνες ήταν (και είναι) οι ακρίτες-προστάτες του Ελληνισμού. Χωρίς αυτούς η Ελλάδα δε θα έκτιζε τον Παρθενώνα και δε θα δημιουργούσε απερίσπαστη τον κλασσικό πολιτισμό που κληρονόμησε όλη η ανθρωπότητα. Ήταν κοινή η πίστη στην αρχαιότητα, όπως είναι κοινή η πίστη και σήμερα, γράφει ο Γ. Xατζηδάκης, ότι η Μακεδονία ήταν και είναι το δεξί χέρι και ο προμαχώνας όλης της Ελλάδας3. Κατά όμοιο τρόπο, ο καθηγητής Α. Δασκαλάκης τονίζει ότι «αν οι Μακεδόνες δεν χρησίμευαν πράγματι σαν πρόφραγμα κατά των πάσης νοτίως του Ολύμπου επιδρομών των βαρβάρων, ο ελληνισμός δεν θα έμενε επί τόσους αιώνες απερίσπαστος για να θεμελιώσει τα δόγματα της ελευθερίας και να φθάσει στα περίλαμπρα δημιουργήματα της σκέψεως και της τέχνης, τα οποία κληρονόμησε η σύγχρονη ανθρωπότητα»4. Ως γνήσιοι Έλληνες οι Μακεδόνες αγωνίζονταν ηρωικά σ’ όλη την ιστορία τους για την υπεράσπιση των ομογενών τους νότια του Ολύμπου.
Στην αρχή της ιστορίας του ελληνικού έθνους οι Μακεδόνες αγωνίστηκαν ως ακρίτες των Ελλήνων στη βαλκανική χερσόνησο και απώθησαν τις αλλεπάλληλες εισβολές γειτονικών βαρβαρικών φυλών. Στη συνέχεια έγιναν αρχηγοί των Ελλήνων και όλοι οι Έλληνες από κοινού, πλην των Σπαρτιατών, εκστράτευσαν στην Ασία, νίκησαν τους Πέρσες και διέλυσαν τον αιώνιο εχθρό του ελληνικού έθνους.
Αίμα και χρήμα στον αγώνα κατά των ξένων εισβολέων προσέφεραν όμως οι Μακεδόνες όχι μόνο στην αρχαιότητα αλλά και στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Το 1495, όταν ο βασιλιάς της Γαλλίας έκανε σχέδια για να εκστρατεύσει κατά της Κωνσταντινουπόλεως, τα οποία όμως τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ, οι Μακεδόνες ενθουσιάστηκαν και εξεγέρθηκαν. Τούτο το πλήρωσαν ακριβά με το αίμα τους. Το 1571, όταν νικήθηκε ο τουρκικός στόλος στη Ναύπακτο, οι Μακεδόνες εξεγέρθηκαν και πάλι, αλλά η επανάστασή τους κατεστάλη με σφαγές και λεηλασίες. Μερικοί βγήκαν ως κλέφτες και αρματολοί στα βουνά της Μακεδονίας και αντιστάθηκαν από το 1796 μέχρι το 1807 στα σχέδια επικράτησης του Αλί Πασά.
Ιδιαίτερα μεγάλη ήταν η προσφορά των Μακεδόνων στο ελληνικό έθνος τέλος και κατά την επανάσταση του 1821, με αρχηγό τον Εμμανουήλ Παπά από τις Σέρρες. Συγκράτησαν επί οκτώ μήνες πολλές χιλιάδες τουρκικό στρατό και έδωσαν έτσι την ευκαιρία στη Νότια Ελλάδα να προετοιμάσει και να σταθεροποιήσει την εκεί επανάσταση. Σύμφωνα με τα τουρκικά αρχεία κατά την επανάσταση του 1821 σφαγιάσθηκαν και απαγχονίστηκαν στη Μακεδονία περίπου 15.000 Μακεδόνες. Κάηκαν εξ ολοκλήρου 68 και μερικώς 17 κωμοπόλεις και χωριά της Μακεδονίας. Καταστράφηκαν και 58 μετόχια του Αγίου Όρους.

 

Ανδριάντας του Εμμανουήλ Παπά στην πλατεία Ελευθερίας Σερρών




B. Οι Μακεδόνες ως παράγοντας ενοποίησης των Ελλήνων

Η ιστορία της Μακεδονίας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Ελλάδας. Δε νοείται Ελλάδα χωρίς τη Μακεδονία. Αυτή ένωσε στην αρχαιότητα τους Έλληνες, που ήταν διηρημένοι σε μικρά κρατίδια, και δημιούργησε τη μεγάλη Ελλάδα στις τρεις ηπείρους. Το 5ο και 4ο αιώνα π.Χ. οι ελληνικές πόλεις αλληλοσπαράζονταν. Τρομερό μίσος επικρατούσε ανάμεσά τους. Όποια αναδεικνυόταν ως αρχηγός κρατούσε φόρου υποτελείς τις άλλες πόλεις.
Ο Φίλιππος Β΄ (353-336 π.Χ.) κυριάρχησε σ’ όλη τη Μακεδονία και απώθησε τους Ιλλυριούς οριστικά στη χώρα τους. Κατέλαβε τις αποικίες των διαφόρων πόλεων της Νότιας Ελλάδας στη Χαλκιδική και προσάρτησε όλη τη Μακεδονία μέχρι το Νέστο ποταμό στο κράτος του. Η διαιρεμένη σε κρατίδια Νότια Ελλάδα θέλησε να αντισταθεί στο ενωτικό πρόγραμμα του Φιλίππου Β,΄ αλλά αυτός νίκησε ολοκληρωτικά στη μάχη της Χαιρώνειας της Βοιωτίας όσους συνασπίστηκαν εναντίον του. Το 338 π.Χ. ανακηρύχθηκε στην Κόρινθο απ’ όλους τους Έλληνες, πλην των Σπαρτιατών, ως αρχηγός και αρχιστράτηγος των Ελλήνων στην κοινή εκστρατεία τους κατά των Περσών, του αιώνιου δηλαδή κοινού εχθρού τους.
Οι βασιλείς της Μακεδονίας Φίλιππος B΄ και M. Αλέξανδρος έσωσαν την Ελλάδα από την κατάσταση του αλληλοσπαραγμού. Σταμάτησαν τους ενδοελληνικούς πολέμους και ένωσαν όλες τις ελληνικές πόλεις. Δημιούργησαν τη μία Ελλάδα. Απάλλαξαν τις ελληνικές πόλεις από τη δεσποτική τυραννία των βαρβάρων Περσών και τους προσέφεραν ελληνική κηδεμονία, λέει ο ιστορικός Πολύβιος5. Όμοια και ο ρητοροδιδάσκαλος Ισοκράτης τονίζει ότι οι Έλληνες θα πρέπει να ευγνωμονούν το βασιλέα της Μακεδονίας Φίλιππο B΄, διότι αυτός τους προσέφερε ελληνική κηδεμονία και τους απάλλαξε από τους βαρβάρους6.

 

Φίλιππος Β΄




C. Οι Μακεδόνες ως φορείς καλλιέργειας του ελληνικού πολιτισμού

Οι αγώνες των Μακεδόνων ήταν πάντοτε στενά συνδεδεμένοι όχι μόνο με τη διασφάλιση της ελευθερίας της Ελλάδας, αλλά και με την καλλιέργεια και τη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού.
Ο βασιλιάς της Μακεδονίας Αρχέλαος (413-390 π.Χ.) χαρακτηρίζεται σε γερμανική εγκυκλοπαίδεια ως «Περικλής της Μακεδονίας» και ως «απλόχειρας Μαικήνας». Στην Πέλλα αναπτύχθηκε μεγάλος ελληνικός πολιτισμός. Οι περισσότεροι βασιλείς της Μακεδονίας ήταν καλλιεργημένοι στα γράμματα. Ήταν φιλόκαλοι, φιλόμουσοι, φιλοπρόοδοι και φρόντιζαν με πολύ ενδιαφέρον για την πνευματική και πολιτιστική πρόοδο του λαού τους. Στην Πέλλα προσκλήθηκαν, μεταξύ άλλων, οι ιστορικοί Ηρόδοτος και Ελλάνικος, οι ποιητές Ευριπίδης, Πίνδαρος, Βακχυλίδης, Αγάθωνας και Πλάτωνας, οι διακεκριμένοι ιατροί Ιπποκράτης και Θεσσαλός, ο ζωγράφος Ζεύξης και πολλοί άλλοι ιστοριογράφοι, ποιητές και καλλιτέχνες. Γενικότερα, πολλοί διακεκριμένοι εκπρόσωποι των γραμμάτων και των τεχνών απ’ όλη την Ελλάδα επισκέπτονταν την Πέλλα και παρέμεναν εκεί για πολύ χρόνο. Συναναστρέφονταν τους Μακεδόνες χωρίς να τους διακρίνουν από τους πολίτες των άλλων ελληνικών πόλεων-κρατών.
Μακρύς είναι εξάλλου και ο κατάλογος των ιστορικών, των ποιητών, των μουσικών, των διακεκριμένων καλλιτεχνών, των γλυπτών, των ζωγράφων και των διανοουμένων γενικά ανθρώπων που αναδείχτηκαν στις πόλεις της Μακεδονίας. Ο Δήμητσας αναφέρει ότι η Μακεδονία από τον 5ο αιώνα π.Χ. μέχρι το 5ο αιώνα μ.Χ. ανέδειξε 100 περίπου λόγιους επιστήμονες και συγγραφείς σε όλους τους κλάδους της ελληνικής φιλολογίας. Απαριθμεί, ειδικότερα, 13 φιλοσόφους, 14 ποιητές, 24 ιστορικούς, 5 ρήτορες και σοφιστές και 16 φιλολόγους. Τα συγγράμματά των παραπάνω χάθηκαν δυστυχώς λόγω των πολλών επιδρομών και καταστροφών στα μακεδονικά εδάφη.
Στη Μακεδονία λειτούργησαν επίσης με κρατικές δαπάνες δημόσια Γυμνάσια και σημειώθηκε το πρώτο βήμα της «κρατικής εκπαίδευσης». Με πρωτοβουλία των Μακεδόνων διοργανώθηκαν παραπέρα οι μεγαλύτερες βιβλιοθήκες του κόσμου, όπως π.χ. αυτή της Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, που διέθετε 700.000 περίπου χειρόγραφα σε πάπυρο, ή αυτή της Περγάμου, που είχε 200.000 περίπου σχετικά χειρόγραφα. Οι βιβλιοθήκες αυτές συνέβαλλαν στην ανάπτυξη των επιστημών και των τεχνών όλου του κόσμου. Κατά τη μαρτυρία του Ισιδώρου, μάλιστα, η πρώτη βιβλιοθήκη της Ρώμης συγκροτήθηκε από το περιεχόμενο της πλουσιότατης βιβλιοθήκης του Περσέως της Μακεδονίας, την οποία ο Ρωμαίος Αιμίλιος Παύλος λεηλάτησε και μετέφερε μαζί με άλλα λάφυρα στη Ρώμη.


D. Οι Μακεδόνες ως φορείς διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού σε όλο τον κόσμο

Χωρίς τους Μακεδόνες ο ελληνικός πολιτισμός δε θα διαδιδόταν και δε θα επιδρούσε τόσο γρήγορα και άμεσα από τον 4ο αιώνα π.Χ. και μετά στην παγκόσμια ιστορία. Με την εκπολιτιστική εκστρατεία των Μακεδόνων, η οποία χρηματοδοτήθηκε κατά μεγάλο βαθμό από τα χρυσωρυχεία του Παγγαίου και στηρίχθηκε, σε ό,τι αφορά τουλάχιστον την επάνδρωση του πρώτου πυρήνα του εκστρατευτικού σώματος, στο μακεδονικό στρατό, άλλαξε η ζωή και η πορεία όλης της ανθρωπότητας.

Μάχες των Μακεδόνων στην Ασία κατά των Περσών

Ο M. Αλέξανδρος ξεκίνησε την εκστρατεία του στην Ασία από τη Μακεδονία ως ηγέτης και αρχιστράτηγος όλων των Ελλήνων. Του παραχώρησαν την εξουσία οικειοθελώς όλοι οι Έλληνες, πλην των Λακεδαιμονίων, στο πανελλήνιο Συνέδριο της Κορίνθου το 335 π.Χ. Η εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου δεν απέβλεπε στην εξόντωση των λαών της Ασίας σε αντίποινα της εκστρατείας των Περσών στην Ελλάδα, αλλά στη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού στα βάθη της ασιατικής ηπείρου.

Επρόκειτο για μια μεγαλειώδη ένοπλη εξερευνητική και εκπολιτιστική πορεία της ελληνικής φυλής, πορεία 18.000 χιλιομέτρων στα βάθη της Ασίας και στην Αίγυπτο, με τη συνοδεία συγκροτημένων επιτελείων Ελλήνων επιστημόνων, εκπαιδευτικών, αρχιτεκτόνων, καλλιτεχνών και τεχνιτών. Στόχος ήταν η επιστημονική εξερεύνηση της αχανούς Ασίας και ο εξελληνισμός των αναρίθμητων λαών αυτής. Ο Μ. Αλέξανδρος εκστράτευσε όχι ως κατακτητής, αλλά για να ιδρύσει κοσμοκρατορία πολιτισμού, πνευματικής ελευθερίας και ευημερίας. Εκστράτευσε για να ανυψώσει τους λαούς σε ψηλότερη βαθμίδα πολιτισμού, για να τους κάνει ευδαιμονεστέρους και βελτίονας. Ως πορεία αναμορφώσεως και εξελληνίσεως του κόσμου της Ασίας τη χαρακτηρίζει ο ιστορικός μας Κ. Παπαρηγόπουλος. Αν ο Μ. Αλέξανδρος ζούσε περισσότερα χρόνια, όλη η ανθρωπότητα θα είχε το πνεύμα, την ιδέα, το πολιτισμό και τη γλώσσα της Ελλάδας, θα μεταβάλλονταν δηλαδή σε Ελλάδα.
Για την επίτευξη του εκπολιτισμού των λαών ο Μ. Αλέξανδρος χρησιμοποίησε «το ελληνικό πνεύμα και τον ελληνικό πολιτισμό», γράφει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Βιέννης Κλεάνθης Νικολαΐδης. Προκειμένου να μεταδώσει ελληνική μόρφωση στους νέους των Περσών διέταξε να επιλεχθούν με τη συγκατάθεση των γονέων τους 30.000 περσόπουλα και να εκπαιδευθούν σύμφωνα με το πανελλήνιο πνεύμα στην πολεμική τέχνη, στην ελληνική γλώσσα, παιδεία, φιλοσοφία και σκέψη.
Ο Μ. Αλέξανδρος ξεκίνησε την εκπολιτιστική εκστρατεία του ως στρατηλάτης και μεταμορφώθηκε σε μέγα φιλόσοφο. Υπήρξε μια προσωπικότητα που πέρασε στο θρύλο όλων των λαών ως αήττητος στρατηλάτης, αλλά και που αγαπήθηκε κιόλας απ’ όλους τους κατακτηθέντες λαούς μέχρι λατρείας. Ήταν ένας θνητός άνθρωπος, αλλά έδρασε σαν υπεράνθρωπος και πέθανε σαν ημίθεος στα βάθη της Ασίας, μεταφέροντας στις χώρες που κατέλαβε το ελληνικό πνεύμα, την ελληνική δικαιοσύνη, διοίκηση, οργάνωση, κοινωνική ζωή καθώς και κάθε είδους επιστήμη.
Το εξελληνιστικό έργο του Μ. Αλεξάνδρου συνεχίστηκε και από τους διαδόχους του, τους Μακεδόνες στρατηγούς. Και αυτοί μεταλαμπάδευσαν το ελληνικό πνεύμα και διέδωσαν την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό σ’ όλες τις χώρες που διοίκησαν στην Ασία και στην Αφρική.
Χωρίς τους Έλληνες Μακεδόνες δεν θα διαδιδόταν ο ελληνικός πολιτισμός στον κόσμο και δεν θα συντελούνταν το θαύμα του εξελληνισμού της Ασίας και της Βορείου Αφρικής. Χωρίς τη Μακεδονία όλος ο κόσμος θα ήταν πολλούς αιώνες πίσω. Η Μακεδονία άλλαξε την πορεία και τη ζωή όλης της ανθρωπότητας.

Χάρτης της εκστρατείας του Μ. Αλεξάνδρου

Τη στιγμή που άλλοι λαοί της Ευρώπης είτε ζούσαν πρωτόγονα είτε βρίσκονταν ακόμη σε πολύ χαμηλό επίπεδο πολιτισμικής ανάπτυξης, η Μακεδονία αποτελούσε το κέντρο του πολιτισμού των τριών τότε γνωστών ηπείρων, Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Ήταν η μεγαλύτερη αυτοκρατορία του τότε γνωστού κόσμου.
Ο πολιτισμός στην Ευρώπη, τόσο στην αρχαιότητα όσο και στη βυζαντινή εποχή, μεταδόθηκε από τους Μακεδόνες. Μεταδόθηκε αρχικά με την εκστρατεία του M. Αλεξάνδρου προς το βορρά μέχρι το Δούναβη ποταμό τον 4ο αιώνα π.Χ. Μεταδόθηκε στη συνέχεια και με την ιεραποστολή των εκ Θεσσαλονίκης ορμώμενων αδελφών Κυρίλλου και Μεθόδιου στους Σλάβους το 863 μ.Χ. Το θεμέλιο του σλαβικού πολιτισμού το έθεσαν οι Μακεδόνες με την επινόηση του αλφαβήτου αυτών και με τη μετάδοση σ’ αυτούς των ελληνικών τεχνών και γραμμάτων καθώς και του ελληνικού διοικητικού συστήματος. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός και οι σημερινές επιστήμες αποτελούν, ως γνωστό, συνέχεια του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. Ελληνικός πολιτισμός, φιλοσοφία, τέχνες, γράμματα και πολιτική οργάνωση δε νοούνται όμως χωρίς τον ασύγκριτο σε όλους τους αιώνες φιλόσοφο και πρώτου μεγέθους θετικό επιστήμονα, Μακεδόνα Αριστοτέλη. Θεμέλιο όλων σχεδόν των επιστημών ήταν και είναι ο Αριστοτέλης. Σε κάθε επιστήμη και πρόοδο του σημερινού κόσμου υπάρχει ενσωματωμένη, έμμεσα ή άμεσα, η σκέψη και η μέθοδος του Αριστοτέλη.
Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στα Στάγιρα της Χαλκιδικής το 384 π.Χ. και πέθανε στη Χαλκίδα το 322 π.Χ. Φοίτησε στην Ακαδημία και ίδρυσε Φιλοσοφική Σχολή στην Αθήνα το 367-347 π.Χ. Εργάστηκε επιστημονικά όσο κανείς άλλος στην εμπειρική έρευνα. Εγκαινίασε τη Φυσική. Προώθησε σφαιρικά τη γνώση στα πεδία της Αστρονομίας, των Μαθηματικών, της Φυσικής Ιστορίας, της Βιολογίας, της Ψυχολογίας, της Κοινωνιολογίας, της Πολιτειολογίας και της Αισθητικής, ενώ παράλληλα θεμελίωσε και τη Λογική. Κωδικοποίησε όλες τις γνώσεις της εποχής του. Έγραψε περίπου τετρακόσια βιβλία. Αυτός ήταν και ο δάσκαλος του Μ. Αλεξάνδρου, αυτός που του ενέπνευσε το ιδανικό του εκπολιτισμού όλου του τότε γνωστού κόσμου.

Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης διδάσκων τον Αλέξανδρο




E. Ποιοι και γιατί θέλουν να σφετεριστούν την ιστορία των Μακεδόνων;

Οι παραπάνω σύντομες αναφορές δίνουν ένα μικρό μόνο στίγμα της τεράστιας προσφοράς των Μακεδόνων στον παγκόσμιο πολιτισμό και της αντίστοιχης απαράμιλλης αίγλης της ιστορίας τους. Οι Μακεδόνες ξεκίνησαν ως ένας σκληραγωγημένος ορεσίβιος λαός με κύριο αντικείμενο ενασχόλησης την γεωργία και την κτηνοτροφία, και μέσα σε μερικές δεκαετίες εξελίχθηκαν σε ηγέτες του τότε γνωστού κόσμου. Επρόκειτο πραγματικά για ένα χαρισματικό λαό, αφού όλα τα κατόρθωσε με τη δική του πρωτοβουλία, με τις δικές του αρετές, σωματικές και ψυχικές δυνάμεις, αντοχής, καρτερίας, υπομονής, επιμονής, ισχυρής θέλησης, ανδρείας, πειθαρχίας, οξυδέρκειας, ευφυΐας, ετοιμότητας και σύνεσης. Ένα μικρός σε πλήθος λαός κατόρθωσε με τη βοήθεια και των άλλων ελληνικών πόλεων να καταλάβει τις βορειότερες απ’ αυτόν χώρες μέχρι το Δούναβη και απερίσπαστος να εκστρατεύσει στην Ασία, όπου εντός μικρού χρονικού διαστήματος νίκησε τους κυρίαρχους επί αιώνες αναρίθμητους Πέρσες και προχώρησε στα βάθη των ηπείρων Ασίας και Αφρικής ως νικητής και τροπαιούχος, αλλά και ως εξερευνητής με ειδικά επιτελεία επιστημόνων σ’ όλους τους τομείς της επιστήμης. Ίδρυσε δεκάδες μεγάλες νέες πόλεις και μετέδωσε παντού την ελληνική φιλοσοφία, τα γράμματα, τη νομοθεσία, τη διοίκηση, την αρχιτεκτονική, τις τέχνες και όλες τις γνωστές τότε επιστήμες. Τρεις περίπου αιώνες κράτησε η κυριαρχία της Μακεδονίας, αλλά έθεσε διαχρονικά θεμέλια πολιτισμού και επιστήμης με τις πρωτοφανείς βιβλιοθήκες και με τα μεγάλα έργα της πολεοδομίας σε τρεις ηπείρους που τα σεβάστηκαν οι διάδοχοι λαοί.
Η παραπάνω αίγλη, σε συνδυασμό και με τη γεωστρατηγική θέση της Μακεδονίας, η οποία εξασφαλίζει μεταξύ άλλων πρόσβαση στο Αιγαίο πέλαγος, δίνουν και την εξήγηση για το γεγονός, ότι όλοι οι γείτονες λαοί, εχθροί και φίλοι, από τα αρχαιότατα χρόνια μέχρι και σήμερα, θέλησαν και θέλουν να εμφανίσουν τη Μακεδονία ως δική τους, να οικειοποιηθούν τα εδάφη της και να σφετεριστούν το μεγαλείο των ηρώων της και της ιστορίας της. Με κάθε τρόπο, άλλοτε μέσω των οδών της διπλωματίας κι άλλοτε μέσω των οδών της βίας και της πλαστογραφίας, όλοι οι γείτονές μας επεχείρησαν κατά καιρούς, άλλοι περισσότερο και άλλοι λιγότερο, να αλλοιώσουν τον εθνολογικό ελληνικό χαρακτήρα των κατοίκων της Μακεδονίας και να την παρουσιάσουν ως δική τους. Μεταξύ των πλαστογράφων και των σφετεριστών της ιστορίας της Μακεδονίας προεξέχουσα θέση διεκδικούν στα μεταπολεμικά χρόνια κυρίως οι Σκοπιανοί, στους οποίους, μετά από μία σύντομη αναδρομή στο λεγόμενο μακεδονικό ζήτημα, αναφέρονται και οι γραμμές που ακολουθούν.


II. ΤΟ ΣΚΟΠΙΑΝΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΕΚΤΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΤΟΥ

^

αρχή


A. Η πληθυσμιακή σύνθεση της Μακεδονίας και το λεγόμενο μακεδονικό ζήτημα μέχρι την ίδρυση του Σκοπιανού κράτους
1. Αρχαία και βυζαντινά χρόνια
Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Δωριείς και οι Μακεδόνες χωρίστηκαν στην Πίνδο, και ότι οι μεν Δωριείς προχώρησαν προς το νότο μέχρι την Πελοπόννησο, οι δε Μακεδόνες εγκαταστάθηκαν ανατολικότερα στη χώρα που ονομάστηκε απ’ αυτούς Μακεδονία. Κατά τον ίδιο, στη ναυμαχία της Σαλαμίνας οι Λακεδαιμόνιοι, οι Κορίνθιοι, οι Συκιώνιοι, οι Επίδαυροι και οι Τροιζίνιοι, που έλαβαν μέρος με το στόλο τους, ήταν «Δωρικόν τε και Μακεδονικό έθνος»7. Είναι ξεκάθαρο ήδη από το παραπάνω χωρίο ότι οι δωρικής καταγωγής Έλληνες της Νότιας Ελλάδας και οι Μακεδόνες κατάγονταν από κοινή ελληνική φυλή.
Οι Μακεδόνες ήταν, ειδικότερα, ελληνική φυλή που εμφανίστηκε ήδη από την εποχή του χαλκού. Όπως και οι άλλες ελληνικές φυλές, είχαν ελληνική εθνολογική συνείδηση. Έχοντες όλοι κοινή εθνολογική συνείδηση, κοινή γλώσσα, κοινή θρησκεία και κοινό πολιτισμό, με την πάροδο των αιώνων και με την επιμειξία των γάμων ενώθηκαν σε μια ενιαία ελληνική φυλή. Κατά το γεωγράφο Στράβωνα «εόντες ούτοι Δωρικόν και Μακεδονικόν έθνος» ήταν μια «πανάρχαια φυλή».
Βορειότερα της Μακεδονίας και νοτιότερα της οροσειράς του Αίμου, από την Αδριατική θάλασσα μέχρι το Εύξεινο Πόντο, κατοικούσαν οι Θρακοϊλλυριοί, οι οποίοι εξελληνίστηκαν τον 4ο αιώνα π.Χ. κατά την προέλαση του Μ. Αλεξάνδρου μέχρι το Δούναβη. Τούτοι μιλούσαν την ελληνική γλώσσα μέχρι τον 7ο αιώνα μ.Χ.
Κατά την εποχή εκείνη δεν υπήρχε ούτε ίχνος σλαβικής φυλής και γλώσσας στα Βαλκάνια. Οι πρόγονοι των σημερινών Σλάβων ζούσαν πριν τον 6ο αιώνα μ.Χ. στις στέπες της Λευκής Ρωσίας και της Ανατολικής Πολωνίας. Από τον 6ο αιώνα μ.Χ. άρχισαν να κατέρχονται νοτιότερα προς εξεύρεση τροφής, κάνοντας ληστρικές επιδρομές στο Βυζάντιο. Κατατάχθηκαν ως μισθοφόροι στο στρατό των Αβαρών στην πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως, αλλά μετά από την ήττα αυτών εγκαταστάθηκαν με τη συγκατάθεση του Βυζαντίου ανάμεσα στο Δούναβη και τον Αίμο ως αγρότες, για να αφομοιωθούν με τους πολιτισμένους λαούς. Αργότερα διασκορπίστηκαν στα Βαλκάνια προκαλώντας πολλά προβλήματα στο βυζαντινό κράτος.
Κατά τις περιόδους που το Βυζάντιο ήταν απασχολημένο σε άλλα πολεμικά μέτωπα, οι πρόγονοι των σημερινών Σλάβων επιδίδονταν σε ληστρικές επιδρομές. Προέλαυναν νοτιότερα, λεηλατώντας βυζαντινά εδάφη, πυρπολώντας πόλεις και εξανδραποδίζοντας ή σφάζοντας ντόπιους στη Θράκη, στη Μακεδονία και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Κατέλαβαν για ορισμένο χρόνο τη γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας και ίδρυσαν κράτη στις περιοχές της Καστοριάς και των Σερρών. Λόγω της υπεροχής του ελληνικού πληθυσμού δεν επέδρασαν ωστόσο αυτοί στους Έλληνες πολιτισμικά, αλλά οι Έλληνες σ’ αυτούς. Με τις αλλεπάλληλες επιδρομές τους εξασθένησαν πάντως ακόμη περισσότερο το Βυζάντιο και επιτάχυναν την υποδούλωσή του. Σχημάτισαν εχθρικά κράτη κατά του Βυζαντίου και διέσπασαν την ενότητα των Χριστιανών την εποχή που αυτοί αγωνίζονταν κατά της προελάσεως των Μωαμεθανών. Εξάντλησαν την άμυνα του Βυζαντίου και συντέλεσαν στη διαδοχική υποδούλωσή των βαλκανικών λαών στους Τούρκους.
2. Τουρκοκρατία
Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας οι Σλάβοι έχασαν τη σλαβική εθνική συνείδησή τους. Αφομοιώθηκαν με το σύνολο των Ορθοδόξων Χριστιανών υπαγόμενοι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.
Πρώτοι αφυπνίστηκαν εθνολογικά οι Βούλγαροι. Στην εξέλιξη αυτοί συνέβαλαν αποφασιστικά (α) η έκδοση της ιστορίας της Βουλγαρίας το 1762 από το Βούλγαρο μοναχό του Αγίου Όρους Παΐσιο, (β) η δράση του επισκόπου του Βλαδιστώφ Σωφρόνιου από το 1804 (γ) η ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας και (δ) η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου.
3. Η Βουλγαρική Εξαρχία και οι Συνθήκες του Αγίου Στεφάνου και του Βερολίνου
Το 1853 οι Βούλγαροι ζήτησαν ορισμένα εκκλησιαστικά προνόμια από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, προκειμένου να μπορούν να λειτουργούν στη δική τους γλώσσα, να έχουν δικούς τους επισκόπους και να αποκτήσουν σχετική εκκλησιαστική αυτονομία. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ήταν σύμφωνο να παραχωρήσει τα παραπάνω προνόμια, αλλά μόνο σε περιοχές που κατοικούνταν από αμιγή βουλγαρικό πληθυσμό. Το Πατριαρχείο φρόντιζε πάντοτε σαν στοργική μητέρα για όλους τους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς των Βαλκανίων, ανεξάρτητα από τη γλώσσα και εθνικότητα αυτών, και προσπαθούσε να τους κρατά όλους ενωμένους ως απογόνους του ελληνικού Βυζαντίου8.
Οι Ρώσοι όμως ήθελαν να διαλυθεί η πιο πάνω ενότητα. Ήθελαν να αφαιρεθεί η δικαιοδοσία του Πατριαρχείου από όλους τους Σλάβους των Βαλκανίων, προκειμένου να μπορέσουν να επιβάλλουν την επιρροή του δικού τους Πατριαρχείου. Γι’ αυτό ζήτησαν από το Σουλτάνο και πέτυχαν την έκδοση διατάγματος ιδρύσεως ανεξάρτητης από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Βουλγαρικής Εκκλησιαστικής Εξαρχίας. Σ’ αυτήν μπορούσε να προσαρτηθεί κάθε πόλη και χωριό της Μακεδονίας, εφόσον θα το επιθυμούσαν τα 2/3 των κατοίκων. Η Εξαρχία αφαιρούσε ουσιαστικά από το Οικουμενικό Πατριαρχείο την δικαιοδοσία επί των Βουλγάρων. Στη θέση του Πατριάρχη οι Βούλγαροι εγκατέστησαν στη Κωνσταντινούπολη τον Έξαρχό ως αντιπρόσωπό τους. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, συγκάλεσε το 1872 τοπική Σύνοδο στη Κων/πολη και καταδίκασε τους οπαδούς της Εξαρχίας ως σχισματικούς9.
Η ίδρυση της Εξαρχίας σηματοδότησε ουσιαστικά και την έναρξη του λεγόμενου μακεδονικού ζητήματος. Οι Μακεδόνες δεν ήθελαν την ένταξή τους στην Εξαρχία. Οι Βούλγαροι, αντίθετα, έχοντας την αμέριστη συμπαράσταση της Ρωσίας, προσπαθούσαν να επιβάλλουν τη σχετική ένταξη με κάθε τρόπο: στην αρχή με μεθόδους προσηλυτισμού και προπαγάνδας και στη συνέχεια με τη βία, την τρομοκρατία, τις δολοφονίες και με ό,τι άλλο μέσο γενικά διέθεταν. Για τους Βούλγαρούς, άλλωστε, το θέμα δεν ήταν κυρίως θρησκευτικό. Έβλεπαν την Εξαρχία ως εργαλείο που θα τους επέτρεπε να εξαπλώσουν και την πολιτική κυριαρχία τους στο μακεδονικό χώρο, αφού θεωρούσαν τη Μακεδονία ζωτικής σημασία για την ανάδειξη και τη βιωσιμότητα του κράτους τους. Μία σημείωση στο βιβλίο της Βουλγαρικής Εξαρχίας από το έτος 1885 αναφέρει τα εξής: «Χωρίς τη Μακεδονία το Βουλγαρικό κράτος στη Χερσόνησο του Αίμου είναι χωρίς καμιά σημασία». Οι Βούλγαροι γνώριζαν όμως, ότι προκειμένου να μπορέσουν να επεκταθούν στη Μακεδονία θα έπρεπε πρώτα να στραγγαλίσουν τη γνήσια ελληνική ιστορία και εθνογραφία της, να εκβουλγαρίσουν ή να εξολοθρεύσουν τον ελληνικό πληθυσμό της και να μετατρέψουν τα πάντα, μνημεία, σχολεία και εκκλησίες, από ελληνικά σε βουλγαρικά. Ο Εσπερινός Ταχυδρόμος της Σόφιας έγραφε χαρακτηριστικά: «Μια και μόνη φυλή να επικρατήσει στον Αίμο, η βουλγαρική. Ο Ελληνισμός της Ανατολικής Ρωμυλίας και της Μακεδονίας πρέπει να ξεριζωθεί και να εκλείψει. ... Η καταστροφή του Ελληνισμού είναι άρθρο πίστεως για τους Βουλγάρους. … Βούλγαροι μη λησμονείτε το καθήκον σας.»
Η δράση της Εξαρχίας τύγχανε τέλος της υποστήριξης και αυτής της ίδιας της Τουρκίας, αφού εξυπηρετούσε και τουρκικά συμφέροντα. Η Τουρκία, ειδικότερα, συναίνεσε αρχικά στην ίδρυση της Εξαρχίας και δεν στεκόταν στη συνέχεια εμπόδιο στη δράση της, όχι μόνο γιατί φοβόταν τους Ρώσους, αλλά και γιατί πίστευε ότι η Εξαρχία συμβάλλει στο διχασμό και στην αλληλοεξόντωση των υποδούλων ορθοδόξων λαών, ενισχύοντας έτσι, κατ’ εφαρμογή του κανόνα «διαίρει και βασίλευε», την τουρκική κυριαρχία. Για τους Τούρκους, εξάλλου, οι χριστιανοί δεν είχαν καμιά αξία. «Iki giaur bir tauk» έλεγαν, δηλαδή: δυο άπιστοι αξίζουν όσο μια κότα. Όσο περισσότεροι χριστιανοί αλληλοεξοντώνονταν στην επικράτειά τους τόσο καλύτερα γι’ αυτούς10.
Η Οθωμανική αυτοκρατορία εξασθένιζε πάντως όλο και περισσότερο. Και τούτο δημιουργούσε εύλογα μεγάλο ανταγωνισμό μεταξύ των λαών της Ευρώπης για το ποιος θα προλάβει να αρπάξει τα περισσότερα εδάφη αυτής. Η γερασμένη δρυς ήταν έτοιμη να πέσει και κατά την παροιμία «δρυός πεσούσης πας ανήρ ξυλεύεται» πολλοί προετοιμάζονταν να επωφεληθούν.
Το 1876 συγκλήθηκε ευρωπαϊκή σύσκεψη στην Κων/πολη για να λυθεί το θέμα της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Η ρωσική διπλωματία επεδίωξε επίμονα να δημιουργήσει μεγάλο βουλγαρικό κράτος, παίρνοντας τμήματα της Τουρκίας από περιοχές της Ευρώπης. Η Τουρκία απέρριψε την ρωσική πρόταση. Κηρύχθηκε ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, που οδήγησε στις 31/1/1878 στη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, που ίδρυε το μεγάλο βουλγαρικό κράτος, τη μεγάλη αυτόνομη ηγεμονία της Βουλγαρίας, η οποία ήταν φόρου υποτελής στην Υψηλή Πύλη και είχε Χριστιανό ηγεμόνα. Η βουλγαρική ηγεμονία εκτεινόταν από τις 40 Εκκλησιές μέχρι την Πίνδο και από το Δούναβη μέχρι το Στρυμωνικό κόλπο. Προκειμένου να εξασφαλιστεί η πρόσβαση του νέου κράτους στο Αιγαίο πέλαγος, συμπεριλήφθηκε στην εδαφική επικράτειά του και η Μακεδονία, πλην της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής. Όταν υπογράφηκε η παραπάνω συνθήκη το 1878 ο πρέσβης της Ρωσίας στην Κωνσταντινούπολη Ιγνατιέφ αναφώνησε χαρούμενος: «Και τώρα μόνο κολυμπώντας μπορούν να μεταβούν στην Πόλη οι Έλληνες!»
Η συνθήκη του Αγίου Στεφάνου αδικούσε κατάφωρα τους Έλληνες, διότι υπήγαγε στη δικαιοδοσία της Βουλγαρίας εκτεταμένες περιοχές με καθαρό ελληνικό πληθυσμό11. Οι Σερραίοι προέβησαν σε έντονες διαμαρτυρίες προς τις Μεγάλες Δυνάμεις. Στις 26/3/1878 υπέβαλαν υπόμνημα διαμαρτυρίας υπέρ της σωτηρίας της Μακεδονίας. Διαμαρτύρονταν ενώπιον του Θεού και του πολιτισμένου κόσμου, κάνοντας έκκληση στη δικαιοσύνη, στη φιλανθρωπία και στη σύνεση των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων (κρατών) να μην παραδώσουν τα εθνικά δίκαια των Μακεδόνων. Να μην επιτρέψουν να εκτεθεί η Μακεδονία στα δεινά νέου κατακτητή12.
Κατά της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου αντέδρασαν όμως και τα δυτικά ευρωπαϊκά κράτη, γιατί από τη Συνθήκη θίγονταν και δικά τους συμφέροντα. Στο Αιγαίο πέλαγος ονειρεύονταν π.χ. να κατέβει και η Αυστρία. Η Ρωσία πιέστηκε, και έτσι, στο Διεθνές Ευρωπαϊκό Συνέδριο του Βερολίνου τον Ιούνιο / Ιούλιο του 1878 στο οποίο πάντως, κατόπιν ρητής απαίτησης του Τσάρου της Ρωσίας, δεν επετράπη η συμμετοχή της Ελλάδας η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου αναθεωρήθηκε. Με την υπογραφείσα Συνθήκη του Βερολίνου ο πληθυσμός της Βουλγαρίας μειώθηκε και πάλι από 4,5 σε 2,5 εκατομμύρια κατοίκους, καθώς πολλά τμήματά της, μεταξύ των οποίων και η Μακεδονία, επεστράφησαν στην Τουρκία. Η Μακεδονία παρέμεινε έτσι στην τουρκική κατοχή, η οποία επέφερε μερικές διοικητικές μεταρρυθμίσεις, αναθέτοντας π.χ. το Σαντζάκι Σερρών στη δικαιοδοσία της Γαλλικής Αποστολής.
Με τη Συνθήκη του Βερολίνου τα σλαβικά βαλκανικά κράτη απέκτησαν πάντως δική τους οντότητα και εκδήλωσαν φανερά τη φιλοδοξία να συμπεριλάβουν την Ελληνική Μακεδονία στο κράτος τους για να έχουν διέξοδο στο Αιγαίο. Από τότε ο ανταγωνισμός για την κυριαρχία στη Μακεδονία έγινε οξύτερος. Ο Σέρβος M. Milovariovitc, που συνέβαλε στη Βαλκανική συμμαχία του 1912, γράφει χαρακτηριστικά: «Μέχρι το 1885 η Σερβία ποτέ δεν είχε σκεφθεί τη Μακεδονία»13.
Η Βουλγαρία παραβίασε τη Συνθήκη του Βερολίνου και κατέλαβε πραξικοπηματικά το 1885 την Ανατολική Ρωμυλία, στην οποία κατοικούσαν πάνω από 250.000 Έλληνες. Από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου οι Βούλγαροι είχαν αποκομίσει την εσφαλμένη εντύπωση ότι τα παραπάνω μέρη είναι δικά τους. Από τότε τα διεκδικούσαν με κάθε τρόπο, παρότι το Συνέδριο του Βερολίνου τους επανέφερε στα παλαιά τους όρια. Η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου γενικότερα τροφοδότησε και γιγάντωσε τη λεγόμενη Μεγάλη Βουλγαρική Ιδέα. Οι Βούλγαροι γιόρταζαν κάθε χρόνο, ως εθνική επέτειο, την υπογραφή της Συνθήκης, ανανεώνοντας με αυτόν τον τρόπο την υπόσχεση προς το έθνος τους να υλοποιήσουν το μεγάλο όνειρο, να επεκτείνουν δηλαδή την εδαφική επικράτεια του κράτους τους σ’ όλη τη Μακεδονία και τη Θράκη.
Οι Σέρβοι από την πλευρά τους επεδίωκαν αρχικά να επεκταθούν στη Βοζνία και την Ερζεγοβίνη, αλλά η Αυστρία, που καρπώθηκε τις περιοχές αυτές με μυστική συμφωνία του 1881, η οποία ανανεώθηκε το 1889, άρχισε να υποστηρίζει με κάθε τρόπο την αλλαγή κατεύθυνσης και την επέκταση της Σερβίας προς την Μακεδονία και μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Η σύσταση της Αυστρίας προς του Σέρβους ήταν η εξής: «Απωλέσατε την Αδριατική. Προς αποζημίωσιν στρέψατε τα βλέμματά σας προς το Αιγαίον, προς τη Μακεδονία.»
Γενικότερα, από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, τη Συνθήκη του Βερολίνου και όσα ακολούθησαν έμειναν στους Σλάβους πολλά απωθημένα σε ό,τι αφορά την κατάκτηση της Μακεδονίας. Έκτοτε προσπαθούσαν πλέον με κάθε τρόπο και σε κάθε ευκαιρία να εξαναγκάσουν τους Έλληνες Μακεδόνες να δηλώσουν ότι είναι Σλάβοι ή να φύγουν από τη Μακεδονία. Η επιθυμία των Βουλγάρων και των Σέρβων να προσαρτήσουν τη Μακεδονία στο κράτος τους έγινε εμμονή14. Τις διαφορές στην καταγωγή μεταξύ αρχαίων Μακεδόνων και Σλάβων κανείς πάντως δεν προσπαθούσε τότε ακόμη να τις αρνηθεί. Ο Ν. Μάρτης γράφει χαρακτηριστικά: «Η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου υπήρξε η πρώτη επιβολή κατά της Μακεδονίας. Όμως τότε ούτε Βούλγαρος, ούτε κανένας Σλάβος διανοήθηκε να αναζητήσει συγγένεια με Μακεδόνες, γιατί όλοι γνώριζαν την καταγωγή τους»15.
4. Οι Μακεδονικές Επαναστατικές Οργανώσεις
Όπως ήδη επισημάνθηκε, οι Ρώσοι επεδίωκαν με κάθε τρόπο να υποσκάψουν την επιρροή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στους ορθόδοξους χριστιανικούς λαούς των Βαλκανίων, αλλά και να αποκτήσουν ευχερή πρόσβαση στις θάλασσες που περιέβαλαν την Ανατολική Ρωμυλία και τη Μακεδονία. Στην υλοποίηση του παραπάνω σχεδίου απέβλεπε βασικά και η ίδρυση του εξαρτημένου και κατευθυνόμενου από τους Ρώσους βουλγαρικού κράτους. Στη Μόσχα ιδρύθηκε επίσης το Ρωσικό Πανσλαβιστικό Κομιτάτο. Τούτο διέθετε πολλά χρήματα για να περάσει στη διεθνή κοινή γνώμη την άποψη, ότι η Μακεδονία, η Θράκη και η Ανατολική Ρωμυλία κατοικούνται από Σλάβους, και μάλιστα από Βουλγάρους, που εξελληνίσθηκαν τάχα με τη βία από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Με σωρεία προπαγανδιστικών και άλλων αθέμιτων πρακτικών οι Ρώσοι προσπαθούσαν να αφυπνίσουν εθνικά υπέρ των Βουλγάρων τους υπαγόμενους στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Οι Ρώσοι προπαγανδιστές προσπαθούσαν π.χ. να πείσουν τους γκραικομάνους χωρικούς ότι είναι Σλάβοι στην καταγωγή, ότι ως Σλάβοι είχαν πανάρχαια αναφαίρετα δικαιώματα και ότι όφειλαν να επαναστατήσουν με τη βοήθεια των Βουλγάρων για να απελευθερωθούν από τους Τούρκους.
Επιδιώκοντας να εξεγείρουν επαναστατικά τους κατοίκους της Μακεδονίας και της Θράκης, έτσι ώστε αυτοί να επιδιώξουν την απελευθέρωσή τους από τους Τούρκους και την απόκτηση πολιτικής αυτονομίας, οι Ρώσοι ίδρυσαν το 1893 την Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (Εσ. Μ.Ε.Ο.) με το σύνθημα «η Μακεδονία για τους Μακεδόνες». Οι Ρώσοι ήθελαν να πετύχουν καταρχάς να αναγνωριστούν οι περιοχές αυτές ως αυτόνομο κράτος. Στη συνέχεια, σχεδίαζαν να προσαρτήσουν τις περιοχές αυτές στη Βουλγαρία, όπως έκαναν και με την Ανατολική Ρωμυλία. Στο πλαίσιο αυτό ιδρύθηκαν σαράντα πέντε επαναστατικές επιτροπές στη Μακεδονία, οι οποίες δημιούργησαν επιμέρους τοπικές επιτροπές και μικρές αντάρτικες ομάδες στα χωριά. Αυτές με βία και τρομοκρατία επιστράτευαν ντόπιους στην Εσ. Μ.Ε.Ο. Το 1900 επιστρατεύθηκαν 20.000 μέλη από τη Μακεδονία, από τα οποία τα 5.000 ήταν μάχιμοι και τα άλλα αγγελιαφόροι, οδηγοί, τροφοδότες κ.λπ.
Εκτός από την Εσ. Μ.Ε.Ο. υπήρχε και δεύτερη εθνικιστική οργάνωση στη Σόφια, η Εξωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (Εξ. Μ.Ε.Ο), οι Βερχοβιστές, το Ανώτατο Μακεδονικό Κομιτάτο. Αποτελούνταν από Βουλγάρους αξιωματικούς και δημοσίους υπαλλήλους. Η Οργάνωση, δρώντας με τις ευλογίες της βουλγαρικής κυβέρνησης του ηγεμόνα Φερδινάνδου, επεδίωκε με στρατιωτικά μέσα την άμεση προσάρτηση της Μακεδονίας στη Βουλγαρία. Με την επανάσταση του Ίλιντεν στις 20-7-1903 επεχείρησαν να εκβιάσουν τη κατάσταση. Ήθελαν να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των Μεγάλων Δυνάμεων για να λύσουν αυτές το Μακεδονικό Ζήτημα. Να δείξουν στη διεθνή κοινή γνώμη ότι ο Μακεδονικός πληθυσμός ήρθε σε απόγνωση από την κακοδιοίκηση των Τούρκων και επαναστάτησε. Η τακτική των Οργανώσεων προσέκρουσε τελικά στην εξωτερική διπλωματία της Βουλγαρίας και γι’ αυτό τούτες διαλύθηκαν16.
5. Ο Μακεδονικός Αγώνας
Οι Σλάβοι προσπάθησαν πολλές φορές να αλλοιώσουν τον εθνολογικό χαρακτήρα των Ελλήνων κατοίκων της Μακεδονίας, αλλά δεν το κατόρθωσαν. Η προσπάθειά τους να μετατρέψουν τους Μακεδόνες σε Βουλγάρους, Γιουγκοσλάβους ή Ρωμάνους και η άμυνα των Ελλήνων Μακεδόνων κατά της προσπάθειας αυτής οδήγησαν στο λεγόμενο Μακεδονικό Αγώνα. Ο αγώνας αυτός ήταν σκληρός και συνδέθηκε με πολλά μαρτύρια και δολοφονίες Ελλήνων. Άρχισε σταδιακά από το 1870 και κορυφώθηκε κατά τα έτη 1904-190817.
Αν οι χριστιανοί των Βαλκανίων είχαν συμμαχήσει τότε κατά των Τούρκων, θα είχαν κατορθώσει πολλά. Η Ελλάδα πρότεινε το 1892 στη Βουλγαρία να συμμαχήσουν, αλλά η Βουλγαρία απέρριψε την πρόταση. Το θέμα της συμμαχίας ξανασυζητήθηκε, και πάλι χωρίς επιτυχή κατάληξη, στις Σέρρες μεταξύ του προξένου Σακτούρη και του διπλωματικού πράκτορα της Βουλγαρίας Tocheff18.
Οι Βούλγαροι επιδόθηκαν με όλες τις δυνάμεις τους στον εκβουλγαρισμό των Ελλήνων Μακεδόνων, αλλά συνάντησαν στην αρχή την παθητική αντίσταση αυτών και από το 1904 την ένοπλη αντίσταση των ελληνικών αντάρτικων σωμάτων.
Οι ελληνικές κυβερνήσεις, μετά από τον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, απέφευγαν να αναμειχθούν ένοπλα στο Μακεδονικό αγώνα για να μην προκαλέσουν νέο ελληνοτουρκικό πόλεμο. Εμπιστεύτηκαν τον Μακεδονικό αγώνα σε ιδιωτικούς Μακεδονικούς Συλλόγους και Οργανώσεις, και ενίσχυαν μυστικά τους έλληνες αγωνιστές με όπλα και χρήμα. Τοποθέτησαν στα προξενεία της Μακεδονίας πεπειραμένους και δυναμικούς προξένους. Αντιμετώπισαν την προπαγάνδα των Βουλγάρων με την ίδρυση περισσοτέρων ελληνικών σχολείων σε όλη τη Μακεδονία. Ενίσχυσαν την πίστη των Μακεδόνων στην ορθόδοξη Εκκλησία.
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο τοποθέτησε στις Μητροπόλεις της Μακεδονίας διακεκριμένους, δραστήριους επισκόπους για να συμπαρασταθούν στον αγώνα του ελληνικού λαού.
Οι Μακεδόνες σύσσωμοι πρόταξαν τα στήθη αυτών κατά των Σλάβων. Αντέδρασαν με θάρρος, με ακμαίο το εθνικό φρόνημα και με ακατάβλητη ψυχική δύναμη σε όλα τα σχέδια αυτών. Αντιμετώπισαν γενναία τις επιθέσεις τους. Προσέφεραν εθελοντικά τη ζωή τους συμμετέχοντας σε όλες τις ριψοκίνδυνες αποστολές του αγώνα. Ξαναζωντάνεψαν τους αγώνες, τις μάχες και τις θυσίες των Μακεδόνων της ελληνιστικής, της ρωμαϊκής και της βυζαντινής εποχής.
Χάρη στην γιγάντια αυτή αντίσταση των Μακεδονομάχων, η κατάσταση στη Μακεδονία μεταβλήθηκε υπέρ των Ελλήνων. Η τρομοκρατία απέτυχε, οι κάτοικοι της Μακεδονίας αναθάρρησαν. Οι Βούλγαροι τρομοκρατήθηκαν. Συνειδητοποίησαν ότι ήταν αδύνατη η συνέχιση της εγκληματικής δράσης τους στη Μακεδονία και απομακρύνθηκαν19.
Χάρη στον αγώνα και τις θυσίες των Μακεδονομάχων σώθηκε η Μακεδονία από την ιμπεριαλιστική βουλιμία των Σλάβων. Η «Γενική Εφημερίδα της Βιέννης» εγκωμίαζε τους Μακεδόνες που αποδείχτηκαν ικανοί να περιφρουρήσουν την Μακεδονία με τις δικές τους δυνάμεις και να ελευθερώσουν με τα ένοπλα αντάρτικα σώματα από τη βουλγαρική τυραννία τους ελληνικούς οικισμούς20.
6. Οι Βαλκανικοί και Παγκόσμιοι πόλεμοι
Στον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο το 1912 ελευθερώθηκε από τους Τούρκους, μετά από πολλές ηρωικές μάχες του ελληνικού στρατού, η Δυτική και η Κεντρική Μακεδονία μέχρι το Στρυμόνα ποταμό. Η Ανατολική Μακεδονία το 1912 καταλήφθηκε αμαχητί από τους Βουλγάρους αλλά απελευθερώθηκε στο Β΄ Βαλκανικό πόλεμο με τις ηρωικές μάχες του Ελληνικού στρατού στο Λαχανά και στο Κιλκίς. Με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου του 1913 η Μακεδονία μοιράστηκε μεταξύ των συμμάχων βαλκανικών λαών κατ’ αντιστοιχία με την προηγηθείσα κατάληψη των περιοχών της από αυτούς. Στην Ελλάδα παρέμειναν οι περιοχές που απελευθέρωσε ο ελληνικός στρατός. Η Βουλγαρία πήρε τις περιοχές του Μελενίκου, του Νευροκοπίου καθώς και μερικά άλλα μέρη. Η Κορυτσά δόθηκε στην Αλβανία. Στη Σερβία προσαρτήθηκαν οι περιοχές του Μοναστηρίου, της Αχρίδας, του Πριλάπου, της Γευγελής, της Στρωμνίτσης και της Δοϊράνης, οι οποίες αργότερα, με πρωτοβουλία του Τίτο, συγκρότησαν σε συνδυασμό και με ένα τμήμα της Νότιας Γιουγκοσλαβίας το κράτος των Σκοπίων.
Στον Α΄ παγκόσμιο πόλεμο οι Βούλγαροι συμμάχησαν με τους Γερμανούς, ζητώντας να τους δοθεί ως αντάλλαγμα η Μακεδονία και η Θράκη. Προσπάθησαν με κάθε απάνθρωπο μέσο (ομηρίες, ξυλοδαρμούς, στέρηση τροφής κ.ο.κ.), να εξαναγκάσουν τους Έλληνες Μακεδόνες να φύγουν από τη Μακεδονία ή να δηλώσουν ότι είναι «Βούλγαροι». Οργάνωσαν την «Ορχάνα» από Βουλγάρους αξιωματικούς που υπηρετούσαν στα γερμανικά φρουραρχεία, και με άτακτα ένοπλα τμήματα (κομιτάτα) καταδυνάστευαν τους Έλληνες της υπαίθρου που αρνούνταν να δηλώσουν ότι είναι Βούλγαροι.
Με την επικράτηση του Μπολσεβικισμού στη Ρωσία ανακινήθηκε το ενδιαφέρον των Σλάβων για το Μακεδονικό Ζήτημα. Το σοβιετικό καθεστώς είχε μεγάλη επίδραση στη Βουλγαρία, διότι εκεί υπήρχε το μεγαλύτερο και ισχυρότερο κομμουνιστικό κόμμα στα Βαλκάνια. Οι Ρώσοι υιοθέτησαν τις βουλγαρικές απόψεις. Το 1921 ιδρύθηκε η «Φεντεραλιστική Μακεδονική Οργάνωση» από το φιλοσοβιετικό κομιτάτο της Βουλγαρίας. Επιδίωκε να δημιουργήσει μια ενιαία ανεξάρτητη Μακεδονία, ομόσπονδη δημοκρατία στο πλαίσιο της Ομοσπονδίας Σοσιαλιστικών Σοβιετικών Δημοκρατιών στα Βαλκάνια.
Λόγω εσωτερικών πολιτικών ανωμαλιών στη Βουλγαρία, το φιλοσοβιετικό κομιτάτο καταδιώχθηκε. Οι παλαιές οργανώσεις, η Εσ. Μ.Ε.Ο και οι Βερχοβιστές, αναδιοργανώθηκαν σε ενιαία Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (B.M.R.O) με στόχο να δημιουργήσουν στο πλαίσιο των Βαλκανικών Ομοσπονδιών μια «Ενιαία και Ανεξάρτητη Μακεδονία», με όλες τις εθνικότητες που κατοικούσαν σ’ αυτή, ως δεύτερο κράτος Βουλγαρικής Ομοσπονδίας, που θα λειτουργούσε κατά το σοβιετικό πρότυπο. Η τακτική αυτή προκάλεσε αντιδράσεις στα Κ.Κ. της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας, διότι εξυπηρετούσε αποκλειστικά και μόνο τη Βουλγαρία21.
Στο IV Συνέδριο του Κ.Κ. της Γιουγκοσλαβίας το 1928 κάποιοι υποστήριξαν την Ενιαία Ανεξάρτητη Ενωμένη Μακεδονία, στο πλαίσιο όμως μίας Γιουγκοσλαβικής Ομοσπονδίας. Οι κομμουνιστικές οργανώσεις των γειτόνων μας απέβλεπαν από κοινού σε μία ενιαία ανεξάρτητη Μακεδονία, ανταγωνίζονταν όμως μεταξύ τους ποιος θα την προσαρτήσει πρώτος στο δικό του κράτος.
Τις αποφάσεις αυτές της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας και της Κομμουνιστικής Διεθνούς Οργάνωσης τις υιοθέτησε δυστυχώς το Κ.Κ. της Ελλάδας στο 3ο έκτακτο συνέδριό του το 1924. Αρκετά μέλη του Κ.Κ.Ε. βέβαια αντέδρασαν. Δεν εισακούστηκαν όμως, γιατί το κόμμα τους εξαρτιόταν άμεσα από την Κομμουνιστική Διεθνή και έπρεπε να σκύβει το κεφάλι στις αποφάσεις της.
Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου τα αυτονομιστικά κινήματα των Βουλγάρων και Σέρβων δρούσαν κρυφά σε βάρος της Μακεδονίας της Ελλάδας. Οι Βούλγαροι ξέχασαν και πάλι τους προστάτες τους Ρώσους και συμμάχησαν με τους Γερμανούς, ζητώντας και πάλι ως αντάλλαγμα τη Μακεδονία και τη Θράκη. Το ίδιο έκαναν στην αρχή του πολέμου και οι Σέρβοι, που συμμάχησαν με τους Γερμανούς ζητώντας ως αντάλλαγμα τη Θεσσαλονίκη. Η σερβική αυτή προσπάθεια ανατράπηκε όμως τελικά στο εσωτερικό του κράτους τους.
Η Σοβιετική Ένωση, προκειμένου να εξυπηρετεί τις δικές της στρατιωτικές και γεωπολιτικές επιδιώξεις στα Βαλκάνια, τασσόταν πάντοτε σε ό,τι αφορά το Μακεδονικό Ζήτημα με το μέρος των Σλαβικών κρατών των Βαλκανίων, αδικώντας κατάφωρα την Ελλάδα. Στους δύο παγκοσμίους πολέμους οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι πρόδωσαν τη Ρωσία και συμμάχησαν με τους Γερμανούς. Η Ελλάδα, αντίθετα, παρά τη χρόνια εχθρική ρωσική στάση, στάθηκε ως σύμμαχος δίπλα στη Ρωσία κατά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, παρέχοντάς της πολύτιμη βοήθεια. Ουσιαστικά την έσωσε από ολοκληρωτική καταστροφή, διότι αρχικά αντιστάθηκε έξι μήνες στους συμμάχους των Γερμανών Ιταλούς και μετά, με τις μάχες της Κρήτης, καθυστέρησε δύο μήνες τη γερμανική εισβολή στη Ρωσία. Έτσι ο βαρύς χειμώνας πρόλαβε την προέλαση των γερμανικών στρατευμάτων στο ρωσικό έδαφος και δημιούργησε τις προϋποθέσεις, ώστε οι Ρώσοι να αποκρούσουν τελικά την εισβολή και να εξολοθρεύσουν τις γερμανικές στρατιές.
7. Τα χρόνια του εμφυλίου
Οι προσπάθειες των Γιουγκοσλάβων και των Βουλγάρων να «αρπάξουν» τη Μακεδονία από την Ελλάδα συνεχίστηκαν, και μάλιστα με ακόμη μεγαλύτερη ένταση, μεταπολεμικά. Με όργανό τους το Κ.Κ.Ε. οι γείτονες προκάλεσαν τον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο στην Ελλάδα. Επεδίωξαν και πάλι να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός αυτόνομου μακεδονικού κράτους, το οποίο θα μπορούσαν μετά να ενσωματώσουν στην Κομμουνιστική Βαλκανική Ομοσπονδία (Β.Κ.Ο.). Στα συνέδρια της Β.Κ.Ο. εισηγούνταν πάντοτε την ανεξαρτητοποίηση όλης της Μακεδονίας. Πολλά μέλη του Κ.Κ.Ε. αντιδρούσαν βέβαια αρχικά, αλλά πειθαναγκάζονταν τελικά, από φόβο για τη ζωή τους, σε αποδοχή των αποφάσεων της πλειοψηφίας. Στην αυτοκριτική τους αργότερα αναγνώρισαν το μεγάλο λάθος του κόμματός τους. Ως ένδειξη μεταμέλειας διέγραψαν το Ζαχαριάδη και τους ομοϊδεάτες του. Το στίγμα όμως ότι συνεργάστηκαν προδοτικά με τον εχθρό της Ελλάδας τους έμεινε για πάντα.
Το κράτος που πρωτοστάτησε μεταπολεμικά στο Μακεδονικό Ζήτημα ήταν η Γιουγκοσλαβία με αρχηγό το στρατάρχη Τίτο. Τον Απρίλιο του 1945 το Κ.Κ. των Σκοπίων συγκρότησε στη Βόρεια Ελλάδα τη N.O.F. (Naroden Osloboditelen From), το Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο. Τούτο δρούσε κρυφά υπονομεύοντας το δημοκρατικό κίνημα στην Ελλάδα. Μεταξύ άλλων οργάνωνε ένοπλες ομάδες στο Βίτσι και στο Γράμμο από τους φυγάδες αριστερούς που, φοβούμενοι εκδικήσεις των δεξιών μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας της 12-2-1945, κατέφευγαν στις Μπούκλες και στα Σκόπια της Σερβίας.
Το Κ.Κ.Ε. για ένα διάστημα επεδίωκε να παραμείνει η Μακεδονία στην ελληνική επικράτεια, με τον όρο να δοθεί ισονομία στους Σλαβομακεδόνες. Δεν έμεινε όμως σταθερό στην παραπάνω απόφασή του. Στις 14-10-1946 προχώρησε σε συμφωνία στρατιωτικής και πολιτικής συνεργασίας με τη Ν.Ο.F. και το Κ.Κ. της Γιουγκοσλαβίας, η οποία γιορτάστηκε στο Γλυκονέρι του Γράμμου στις 9-11-1945. Δημιουργήθηκαν κοινά ένοπλα τμήματα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (Δ.Σ.Ε.) και της Ν.Ο.F. Το Κ.Κ.Ε. εναρμονίστηκε έτσι τελικά με τις φιλοδοξίες του Στρατάρχη Τίτο στα Βαλκάνια, επιδιώκοντας να τον έχει ως κύριο τροφοδότη στον εμφύλιο πόλεμο (1946-1949) κατά της Ελλάδας. Τη στάση αυτή την τήρησαν τα μέλη του Κ.Κ.Ε. για τους ίδιους λόγους και στη συνέχεια, παρότι ο Τίτο φάνηκε πολλές φορές εντελώς αναξιόπιστος απέναντί τους22.
8. Συνεργασία Σκοπιανών και Βουλγάρων για τη «Macedonije Egeska»
Οι Βούλγαροι αγωνίζονταν ανέκαθεν για τους κατοίκους της περιοχής του Βαρδάρη που λέγονται Bulgari. Ήθελαν να τους προσαρτήσουν στο κράτος τους. Οπισθοχώρησαν όμως από την εποχή που ο συναγωνιστής Τίτος έδωσε στο ομόσπονδο κρατίδιο της Νότιας Σερβίας το όνομα «Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας». Παραιτήθηκαν του σκοπού της προσαρτήσεως του Βαρδάρη και για να εξυπηρετήσουν τις πανσλαβικές προθέσεις της δημιουργίας Σλαβικού κράτους στην Ελληνική Μακεδονία, με το όνομα «Macedonije Egeska», συγκατατέθηκαν να παραχωρήσουν το Πιρίν με αντάλλαγμα άλλες περιοχές.
Το 1947 ο Τίτο της Γιουγκοσλαβίας και ο Δημητρώφ της Βουλγαρίας συνεργάστηκαν στενά για να λύσουν το Μακεδονικό Ζήτημα σε βάρος της Ελλάδας. Πρότεινε ο Τίτο στους Βουλγάρους να ενταχθούν στην Ομοσπονδία των Νοτίων Σλάβων για να είναι κηδεμόνας του κομμουνιστικού κινήματος στα Βαλκάνια. Διεκδικούσε για τη Σοσιαλιστική Δημοκρατία των Σκοπίων την περιοχή του Πιρίν της Βουλγαρίας και όλη την Ελληνική Μακεδονία. Δεν δέχτηκαν όλους τους όρους του Τίτο οι Βούλγαροι, αλλά επειδή εξαρτιόταν άμεσα από τη Σοβιετική Ένωση, που επενέβαινε πιεστικά στις διαπραγματεύσεις, δέχτηκαν τις θέσεις του Κ.Κ. της Γιουγκοσλαβίας για την ύπαρξη «μακεδονικής εθνότητας». Ο Δημητρώφ υιοθέτησε την άποψη να ενώσουν τη Μακεδονία του Πιρίν της Βουλγαρίας με τη Δημοκρατία των Σκοπίων ανταλλάσσοντας εδάφη και αμοιβαίες υποσχέσεις αλληλοϋποστήριξης για την παραχώρηση εδαφών από την Ελλάδα. Οι Σκοπιανοί θα διεκδικούσαν την Ελληνική Μακεδονία και οι Βούλγαροι τη Δυτική Θράκη. Θα εξασφάλιζαν αμφότεροι διέξοδο στο Αιγαίο Πέλαγος. Ενώ προγραμμάτιζαν τα παραπάνω, η Συνδιάσκεψη της Ειρήνης με την απόφαση της 10-2-1947 κατοχύρωσε τη Δυτική Θράκη στην Ελλάδα. Μετά απ’ αυτό έλπιζαν ότι το Κ.Κ. της Ελλάδας θα νικούσε στον εμφύλιο πόλεμο την ελληνική κυβέρνηση και θα λυνόταν έτσι, στα πλαίσια της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας, το Μακεδονικό και Θρακικό ζήτημα προς όφελος των Γιουγκοσλάβων και των Βουλγάρων.
Μετά τη ρήξη μεταξύ Στάλιν και Τίτο το 1948 η Βουλγαρία θεώρησε τον εαυτό της αποδεσμευμένο από τις συμφωνίες που είχε κάνει με τη Γιουγκοσλαβία στο Μπλέντ τον Ιούλιο και στη Βάρνα το Νοέμβριο του 1947 για παραχώρηση του Πιρίν. Αποκήρυξε τη θεωρία περί «μακεδονικού έθνους» και δήλωσε επίσημα ότι το Πιρίν κατοικείται από Βουλγάρους και στην Ελλάδα δεν υπάρχει σλαβική βουλγαρική εθνότητα. Τα Κομμουνιστικά Κόμματα των Βαλκανίων και η Διεθνής Κομμουνιστική τάχθηκαν ωστόσο υπέρ της ενιαίας ανεξαρτησίας όλης της Μακεδονίας υπό το σοβιετικό έλεγχο της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας. Για να εξυπηρετήσει η Βουλγαρία τη σοβιετική πολιτική απέναντι στον Τίτο ενέταξε εκ νέου στην προπαγάνδα της το προπολεμικό σύνθημα της «ενιαίας και ανεξάρτητης Μακεδονίας».


B. Ίδρυση και στόχοι του Σκοπιανού κράτους

^

αρχή


Ως συνέχεια των αθέμιτων προσπαθειών των Σλάβων να επεκτείνουν την κυριαρχία τους στα μακεδονικά εδάφη, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να αποκτήσουν πρόσβαση στο Αιγαίο πέλαγος, οφείλει κανείς να αντιληφθεί και την ίδρυση του κράτους των Σκοπίων